Қазіргі жаһандану дәуірінде білім беру жүйесі қоғам дамуының басты қозғаушы күшіне айналды. Ақпараттық технологиялардың қарқынды дамуы, еңбек нарығындағы өзгерістер, оқушы тұлғасына қойылатын жаңа талаптар мектепті тек білім беретін орын емес, болашақты қалыптастыратын стратегиялық орталыққа айналдырып отыр. Осындай жағдайда білім беру ұйымын тиімді басқару үшін стратегиялық ойлау қабілеті ерекше маңызға ие.
Стратегиялық ойлау – бұл тек бүгінгі міндеттерді орындау емес, болашақты болжай отырып, ұзақ мерзімді мақсаттарды айқындау, өзгерістерге дайын болу және сол өзгерістерді басқару қабілеті. Білім беру ұйымын басқаруда, әсіресе директордың оқу ісі жөніндегі орынбасары үшін стратегиялық ойлау – кәсіби табыстың негізгі көрсеткіші.
Бүгінгі мектеп үнемі дамып, жаңарып отыруы тиіс тірі жүйе. Мұнда оқу процесін жоспарлау, педагогтердің кәсіби дамуын қолдау, білім сапасын арттыру, оқушылардың жеке қабілеттерін ашу сияқты күрделі міндеттер бар. Осы міндеттердің барлығын жүйелі түрде жүзеге асыру стратегиялық көзқарасты талап етеді. Себебі жоспарсыз, нақты мақсатсыз, ұзақ мерзімді бағытсыз басқару уақытша нәтиже беруі мүмкін, алайда тұрақты сапаға жеткізбейді.
Стратегиялық ойлаудың басты артықшылығы – нақты мақсат қою және сол мақсатқа жетудің тиімді жолдарын анықтау. Мектептің даму стратегиясы айқын болған жағдайда әрбір педагог өзінің қай бағытта жұмыс істеп жатқанын түсінеді, ортақ мақсатқа бірігеді. Бұл өз кезегінде ұжымдық жауапкершілікті арттырып, жұмыс сапасын жақсартады. Директордың оқу ісі жөніндегі орынбасары осы процестің үйлестірушісі ретінде стратегиялық жоспардың орындалуын бақылап, қажет жағдайда түзетулер енгізіп отырады.
Қазіргі таңда білім сапасын арттыру тек оқу бағдарламасын орындаумен шектелмейді. Ол – оқыту әдістерін жаңарту, цифрлық технологияларды тиімді пайдалану, оқушының функционалдық сауаттылығын дамыту, критериалды бағалауды дұрыс ұйымдастыру сияқты көптеген факторлардың жиынтығы. Мұның барлығы стратегиялық тұрғыда жоспарланғанда ғана нәтиже береді. Стратегиялық ойлайтын басшы әрбір жаңашылдықты жүйеге енгізіп, оның тиімділігін алдын ала болжай алады.
Сонымен қатар стратегиялық ойлау тәуекелдерді алдын ала көруге мүмкіндік береді. Білім беру саласында түрлі өзгерістер жиі орын алады: нормативтік құжаттардың жаңаруы, оқу жүктемесінің өзгеруі, кадр тапшылығы, ата-аналар талаптарының өсуі. Осындай жағдайда стратегиялық ойлайтын басқарушы күтпеген қиындықтарға дайын болып, балама шешімдер қабылдай алады. Бұл мектеп жұмысының тұрақтылығын қамтамасыз етеді.
Педагог кадрлармен жұмыс жүргізуде де стратегиялық ойлаудың рөлі зор. Мұғалімдердің кәсіби дамуын жоспарлау, жас мамандарды қолдау, тәжірибелі ұстаздардың әлеуетін тиімді пайдалану – барлығы да ұзақ мерзімді көзқарасты қажет етеді. Оқу ісі жөніндегі орынбасары педагогтердің әлсіз және күшті тұстарын талдай отырып, әдістемелік жұмысты нақты мақсатқа бағыттайды. Нәтижесінде мұғалімнің кәсіби өсуі білім сапасының артуына тікелей ықпал етеді.
Стратегиялық ойлау оқушыға бағытталған оқыту моделін қалыптастыруда да маңызды. Әр оқушының қабілеті, қызығушылығы, даму қарқыны әртүрлі. Осыны ескере отырып, мектеп деңгейінде оқыту стратегиясын құру – басқарушының кәсіби шеберлігін көрсетеді. Бұл бағытта элективті курстарды дамыту, жобалық оқытуды енгізу, қосымша білім беру мүмкіндіктерін кеңейту стратегиялық жоспардың ажырамас бөлігі болуы тиіс.
Бүгінгі таңда мектеп имиджі де басқарудың стратегиялық аспектісіне жатады. Қоғаммен байланыс, ата-аналармен серіктестік, білім беру ұйымының ашықтығы мен сенімділігі – барлығы стратегиялық ойлаудың нәтижесінде қалыптасады. Дұрыс құрылған даму стратегиясы мектептің беделін арттырып, білім алушылар мен ата-аналардың сенімін күшейтеді.
Қорытындылай келе, білім беру ұйымын басқаруда стратегиялық ойлау – заман талабы. Ол мектептің тұрақты дамуын, білім сапасының артуын, педагог пен оқушының әлеуетін толық ашуды қамтамасыз етеді. Директордың оқу ісі жөніндегі орынбасары стратегиялық ойлау арқылы тек бүгінгі күннің мәселелерін шешіп қана қоймай, болашаққа бағытталған тиімді басқару моделін қалыптастырады. Мұндай басқару – сапалы білімнің, табысты мектептің және бәсекеге қабілетті ұрпақтың кепілі.
Абеуова Гульназира Танаткановна,
Асықата кенті №13 ЖББМ» КММ директордың I санатты оқу ісі жөніндегі орынбасары,
педагог зерттеуші, тарих пәнінің мұғалімі.
Жетісай ауданы.
