Қазіргі білім беру жүйесінің басты міндеттерінің бірі – тек пәндік білім беріп қана қоймай, ұлттық құндылықтарды бойына сіңірген, рухани бай, отаншыл тұлға тәрбиелеу. Бұл міндетті жүзеге асыруда химия пәнінің де мүмкіндігі зор.
Химия – табиғат құбылыстарын, заттардың қасиеті мен өзгеруін зерттейтін ғылым. Алайда оны оқыту барысында қазақ халқының тұрмыс-тіршілігімен, салт-дәстүрімен, ұлттық дүниетанымымен байланыстыру арқылы оқушылардың пәнге қызығушылығын арттырып, ұлттық сана-сезімін қалыптастыруға болады.
Біріншіден, қазақтың дәстүрлі тұрмысындағы химиялық үдерістерді мысалға алу тиімді. Мысалы:
• сүт өнімдерін (қымыз, шұбат, айран, құрт, ірімшік) дайындау кезінде жүретін ашу, ашыту, ферментация процестері;
• сабын қайнату, тері илеу, бояу алу сияқты қолөнердегі химиялық өзгерістер;
• тағам сақтау тәсілдеріндегі (қақтау, тұздау) химиялық заңдылықтар.
Бұл мысалдар оқушыларға химияның өмірмен тығыз байланысты екенін көрсетіп қана қоймай, ата-бабамыздың табиғатты терең түсінгенін ұғындырады.
Екіншіден, химиялық элементтер мен қосылыстарды ұлттық дүниетаныммен байланыстыру. Мысалы, судың (H₂O) қазақ мәдениетіндегі орны – «су тіршілік көзі», оттың қасиеті, тұздың қадірі туралы нақыл сөздер мен тыйымдарды пайдалану оқушылардың құндылықтық көзқарасын қалыптастырады.
Үшіншіден, ұлттық тәрбиеге негізделген тәжірибелік жұмыстар жүргізу. Сабақ барысында:
• табиғи бояулар алу,
• экологиялық таза заттарды пайдалану,
• қоршаған ортаны қорғау мәселелерін ұлттық жауапкершілікпен байланыстыру
оқушыларды табиғатқа жанашырлыққа, жауапкершілікке тәрбиелейді.
Химия сабағында ұлттық құндылықтарды пайдалану ғылымға қарсы емес, керісінше оқушылардың логикалық ойлауын, зерттеушілік қабілетін дамытады. Ұлттық тәрбие арқылы оқушы:
• өз халқының тарихын құрметтейді,
• ғылымға қызығушылығы артады,
• алған білімін өмірде қолдана біледі.
Қорытындылай келе, химия сабағында ұлттық құндылықтарды дарыту – заман талабы. Мұғалім ұлттық мазмұнды ғылыми біліммен ұштастыра отырып, жан-жақты дамыған, елін сүйетін, саналы ұрпақ тәрбиелей алады. Ұлттық рух пен заманауи ғылымды біріктіре оқыту – болашаққа жасалған берік қадам.
Құрбанова Халима Оралханқызы,
№25 ЖББМ химия пәнінің мұғалімі,
Жетісай ауданы.
