Сабаққа кіргенде, қай оқушының материалды жақсы меңгеріп жатқанын, ал қайсысына көбірек көңіл бөлу керек екенін бірден білсеңіз, керемет емес пе? Бүгінгі күннің технологиялары оқушылардың жетістіктерін тек қадағалап қоймай, оларды нақты уақытта талдап, қай тақырыпты қайта түсіндіру керек немесе кімге қосымша көмек қажет екенін анықтап береді.
Жасанды интеллект – бұл тест жауаптары, үй тапсырмалары, сабаққа қатысу белсенділігі, тіпті оқушылардың көңіл-күйі сияқты көп ақпаратты жинап, сараптай алатын құрал. Күнделікті жұмыстарды автоматтандыру, мысалы, жұмыстарды тексеру мен мәліметтерді сұрыптау секілді міндеттерді жеңілдету арқылы мұғалімдерге артық жүктемені азайтып, жеке оқушылармен көбірек жұмыс істеуге уақыт береді.
ЖИ технологиясының арқасында оқушылардың біліміндегі олқылықтарды немесе жетістіктерді жылдам анықтауға болады. Бұл мұғалімге әр оқушының жеке қажеттіліктеріне қарай сабақты икемдеп, сабақты қызықты әрі пайдалы етуге мүмкіндік береді. Мұндай құралдар арқылы сабақтарды тек сыныптың ортақ деңгейіне емес, әр баланың ерекшелігіне қарай жоспарлап, оқыту бағдарламаларын нақты мақсаттарға бағыттауға болады.
Бәрімізге белгілі: екі бірдей оқушы жоқ. Бір бала ақпаратты құлақпен тыңдап тез түсінеді, екіншісі көзбен көргенді ұнатады, ал енді бірі материалды тек талқылауға белсене араласқанда жақсы меңгереді. Енді осы әртүрлілікті ескеріп, сабақты уақытылы өткізу мүмкін бе? Мұнда көмекке жасанды интеллект келеді.
Жасанды интеллект әр оқушы туралы деректерді жинап, оларға арнап арнайы материалдар мен әдістер ұсына алады. Мысалы, ЖИ баланың мықты және әлсіз тұстарын түсініп, соған сай деңгейдегі тапсырмаларды автоматты түрде таңдап береді. Айталық, бір оқушы математика есептерін оңай шығарады, бірақ грамматикада қиналады, ал екіншісі керісінше. Жүйе оларға тым жеңіл де, қиын да емес, дәл солардың деңгейіне сай тапсырмалар беріп, қажетті дағдыларды дамытуға көмектеседі.
Бірақ ЖИ-нің мүмкіндіктері мұнымен шектелмейді: жүйе оқушылардың материалмен қалай жұмыс істеп жатқанын талдап, сол деректерге сүйене отырып, бағдарламаны нақты уақыт режимінде түзетеді. Мұғалімге қай тақырыптар жақсы меңгерілгенін, қай жерлерде әлі де түсіндіру қажет екенін бірден көрсететін есептер дайын болады. Яғни, бұл «соқыр» оқытудан гөрі икемді, бейімделген әдіспен сабақ беруге көшуге мүмкіндік береді деген сөз.
Жасанды интеллект бүгінде көптеген елдердің білім жүйесіне сәтті енгізіліп, таңғаларлық нәтижелер беруде. Қазақстанда да осы бағытта мамандар дайындау бағдарламалары қарқынды дамып келеді. Соның жарқын бір мысалы – «Жасанды интеллект» мамандығы бойынша бакалавриаттың ашылуы. Бұл курс ЖОО альянсы аясында жасалып, студенттерге жаңа технологиялармен жұмыс істеу үшін қажет терең білім мен дағдыларды үйретуге бағытталған. Осындай бағдарламалар білім сапасын арттырып қана қоймай, ЖИ саласында нақты мәселелерді шеше алатын білікті мамандарды дайындауға мүмкіндік береді.
Сондай-ақ, мұғалімдер де бұл үдерістен тыс қалмайды. Елімізде ЖИ және оның білім саласында қолданылуы туралы соңғы трендтер талқыланатын жазғы мектептер сияқты шаралар өткізіліп жатыр. Мұнда тез өзгеріп жатқан заман талаптарына бейімделу және оқытуда жаңашыл әдістерді енгізудің маңызы ерекше атап өтіледі.
Халықаралық деңгейде жасанды интеллект білім беру жүйелеріне үлкен өзгерістер әкелуде. Мысалы, Финляндияда көпшілікке арналған ЖИ негіздері бойынша курстар жасалған, ал Оңтүстік Корея мектептерінде бейімделетін цифрлық оқулықтар енгізіліп жатыр. Әлемнің әр түкпіріндегі мектептер жасанды интеллектті пайдаланып, оқытуды қалай тиімді әрі қызықты етіп жатқанын көру үшін келесі бейнероликті тамашалаңыз.
Жасанды интеллект, әрине, мықты құрал, бірақ оның да өз шектеулері бар. Ең алдымен, ЖИ алгоритмдер мен деректерге сүйенеді, яғни оның тиімділігі енгізілген ақпараттың сапасына тікелей байланысты. Мысалы, егер оқушылардың бұрынғы жетістіктері туралы мәліметтер қате немесе толық емес болса, ЖИ қате кеңестер беруі мүмкін. Сондықтан мұғалімнің талдау нәтижелерін үнемі тексеріп, қажет болса түзетуі өте маңызды.
Тағы бір қауіп – оқу үдерісін тым автоматтандырып, білім берудің мәнін жеңілдетіп жіберу. Автоматтандыруға тырысқан кезде біз педагогиканың ең басты бөлігі – мұғалім мен оқушының тікелей қарым-қатынасын жоғалтып алуымыз мүмкін. Мұғалім тек білім берумен шектелмейді, ол сонымен қатар оқушыларға әлеуметтік дағдыларды сіңіруге, бір-бірімен дұрыс қарым-қатынас орнатуға, топта жұмыс істеуге үйретеді. Сол себепті, ЖИ-ті адам арасындағы байланыстарды алмастыратын емес, керісінше, оны жақсартатын құрал ретінде пайдалану маңызды.
Сонымен қатар, ЖИ де қателікке немесе біржақтылыққа ұрынуы мүмкін, егер алгоритмдер бастапқыдан дұрыс бапталмаған болса. Мәселен, жүйе оқушының потенциалына емес, оның өткен қателіктеріне ғана сүйеніп, оған қатысты қате болжамдар жасайтын жағдайлар туындауы мүмкін.
Сондықтан ЖИ-ті тек көмекші құрал ретінде қарастыру керек. Мұғалімнің орнын басатын емес, оның жұмысын жеңілдетіп, оқыту сапасын арттыратын серіктес ретінде қолдану қажет.
№ 39 «Асықата» жалпы білім беретін мектеп
коммуналдық мемлекеттік мекемесінің
Бастауыш сынып пәні мұғалімі
Реметова Перизат Жумакуловна
ДТІЖО м.у.а.
педагог — сарапшы
2026 – 2027 оқу жылы
ЖЕТІСАЙ АУДАНЫ
