«Бала тәрбиесі – баршамызға ортақ аманат»
Бала – отбасының бақыты ғана емес, елдің ертеңі, ұлттың болашағы. Бүгін мектеп табалдырығын аттаған әрбір баланың бойына қандай білім мен тәрбие сіңірсек, ертең қоғамымыздың келбеті де сондай болмақ. Сондықтан бала тәрбиесін тек мектептің немесе тек ата-ананың міндеті деп бөліп қарауға болмайды. Бала тәрбиесі – отбасы мен мектептің ортақ жауапкершілігі, ортақ мақсаты және ортақ аманаты.
Қазіргі бала – бұрынғыдан мүлде басқа ақпараттық ортада өсіп келеді. Оның қолында смартфон, алдында шексіз интернет әлемі бар. Әлеуметтік желі, жасанды интеллект, түрлі цифрлық платформалар баланың дүниетанымына, сөйлеу мәдениетіне, мінез-құлқына, тіпті өмірлік ұстанымына әсер етуде. Кейде ата-ана мен мұғалім айтып үлгермеген дүниені бала әлеуметтік желіден көріп, өзінше қорытынды жасап қояды.
Сондықтан бүгінгі тәрбиенің басты сұрағы: «Баланы кім тәрбиелейді?» емес, «Баланы қандай орта тәрбиелеп жатыр?» деген мәселе болуы тиіс.
Егер біз баланың айналасындағы тәрбиелік ортаны бірлесе қалыптастырмасақ, оның орнын бақылаусыз ақпараттық кеңістік толтыруы мүмкін.
Осы тұста мектеп пен ата-ананың өзара сенімі мен серіктестігі ерекше маңызға ие.
Мектеп балаға білім береді, оның қабілетін дамытады, қоғамдық ортада өзін ұстауға, жауапкершілік алуға үйретеді. Ал отбасы – баланың алғашқы мектебі. Бала ең алғашқы мейірімді, сыйластықты, еңбекқорлықты, үлкенге құрмет пен кішіге қамқорлықты отбасынан көреді.
Мұғалім баланың біліміндегі өзгерісті байқаса, ата-ана оның көңіл күйіндегі өзгерісті бірінші сезуі керек. Ал ата-ана мен мектеп осы екі ақпаратты біріктіргенде ғана баланың жан дүниесін толық түсіне аламыз.
Бүгінде ата-анамен жұмысты тек тоқсандық жиналыспен шектеу жеткіліксіз. Қазіргі мектепке бақылаушы ата-ана емес, серіктес ата-ана қажет.
Серіктестік дегеніміз – мектептің әр талабын үнсіз қабылдау немесе баланың әр әрекетін ақтау емес. Серіктестік – мәселе туындағанда бір-бірімізден кінәлі іздемей, оның шешімін бірге іздеу.
Бала сабаққа кешіксе, «Мектеп неге қадағаламайды?» деуден бұрын, «Біз мұны бірге қалай түзетеміз?» деген сұрақ қойылғаны жөн. Оқушының оқу үлгерімі төмендесе, мұғалімді немесе баланы кінәлау емес, оның себебін анықтап, қолдау жолын бірлесіп қарастырғанымыз маңызды.
Өйткені бала үлкендердің бір-біріне деген қарым-қатынасынан да тәрбие алады.
Ата-ана мұғалімді баласының көзінше құрметтесе, бала да ұстазын сыйлайды. Мұғалім ата-анамен ізгі қарым-қатынас орнатса, бала мектепке сеніммен келеді. Ал мектеп пен отбасы арасында түсініспеушілік жиі орын алса, оның салмағын ең алдымен бала сезінеді.
Қазіргі кезеңде бізді алаңдататын мәселелер аз емес. Буллинг пен кибербуллинг, интернетке тәуелділік, зиянды контент, жасөспірімдер арасындағы құқық бұзушылық, агрессия, жауапкершіліктің төмендеуі – мұның бәрі бір ғана мектептің күшімен шешілетін мәселелер емес.
Мысалы, баланың телефонында қандай әлеуметтік желі бар? Ол интернетте кімдермен сөйлеседі? Түнгі уақытта телефонды қанша уақыт пайдаланады? Қандай бейнероликтер көреді? Баламыздың виртуалды әлемдегі өмірі туралы қаншалықты білеміз?
Баланың қолындағы смартфонды алып қою мәселені түбегейлі шешпейді. Ең маңыздысы – оған цифрлық сауаттылықты, ақпаратты саралауды, қауіптен қорғана білуді және жауапты таңдау жасауды үйрету.
Бұл жерде де мектеп пен ата-ананың ұстанымы бір болуы керек.
Сонымен қатар бала тәрбиесінде қарапайым қарым-қатынастың құндылығын жоғалтпауымыз қажет. Кейде біз баламызға жақсы киім, телефон, қажетті оқу құралын алып беруді қамқорлық деп түсінеміз. Әрине, оның бәрі керек. Бірақ балаға ең керегі – ата-анасының уақыты.
Күніне небәрі он бес-жиырма минут телефонды бір жаққа қойып:
«Бүгінгі күнің қалай өтті?»
«Сені не қуантты?»
«Бір нәрсе мазалап жүр ме?»
«Мен саған қалай көмектесе аламын?»
деп сұраудың өзі баланың жан дүниесіне жол ашады.
Кейде тәртіп бұзған баланың артында назарға мұқтаж бала тұрады. Кейде сабақ оқымай жүрген оқушының артында өзіне деген сенімі төмен жасөспірім тұрады. Ал кейде ашушаң баланың жүрегінде ешкімге айта алмай жүрген мәселесі болуы мүмкін.
Сондықтан баланың әрекетін ғана емес, сол әрекеттің себебін түсінуге ұмтылуымыз керек.
Құрметті ата-аналар!
Мектеп сіздердің балаларыңызды бірнеше жыл ғана тәрбиелейді. Ал отбасы – оның өмір бойғы тірегі. Біз сіздердің орныңызды алмастыра алмаймыз, сіздер де ұстаздың орнын алмастырмайсыздар. Бірақ бір-бірімізді толықтыра аламыз.
Біздің мақсатымыз – тек үздік аттестат алатын бала тәрбиелеу емес. Біздің мақсатымыз – білімді, адал, еңбекқор, жауапкершілігі жоғары, үлкенді сыйлайтын, кішіні құрметтейтін, өз ойын еркін жеткізе алатын, ұлттық құндылықтарын қадірлейтін және заманауи әлемде өз орнын таба алатын азамат қалыптастыру.
Ол үшін баладан ғана талап етпей, өзіміз де үлгі болуымыз керек.
Біз балаға «кітап оқы» дейміз. Ал ол бізді кітап оқып отырғанымызды көре ме?
«Телефонды аз қолдан» дейміз. Ал дастарқан басында өзіміз телефонға үңіліп отырмаймыз ба?
«Үлкенді сыйла» дейміз. Ал өзіміз өзгелермен сөйлескенде қандай мәдениет көрсетеміз?
Бала көбіне біздің сөзімізді емес, ісімізді қайталайды.
Сондықтан тәрбие – ақыл айту емес, үлгі көрсету.
Мектеп басшысы ретінде мен ата-ананы мектептің сыртындағы бақылаушы емес, білім мен тәрбие үдерісінің маңызды серіктесі деп білемін. Мектептің есігі ата-ананың ұсынысына, пікіріне және пайдалы бастамасына әрдайым ашық болуы керек. Сонымен бірге ата-ана да мектептің тәрбие талаптарын қолдап, ұстаздың еңбегіне құрметпен қарап, баланың жауапкершілігін қалыптастыруға атсалысуы қажет.
Бізге «Сіздің балаңыз – біздің оқушымыз» деген түсініктен «Бұл – біздің баламыз, біздің ортақ болашағымыз» деген ұстанымға көшу керек.
Қадірлі қауым!
Бір бала – бір отбасының ғана үміті емес, тұтас елдің ертеңгі азаматы. Оның жүрегіне ізгілік ұялатып, санасына білім сіңіріп, дұрыс жол көрсету – баршамыздың міндетіміз.
Мектеп пен ата-ана бір бағытқа қараса – бала адаспайды.
Мектеп пен ата-ана бір-бірін қолдаса – бала өзін қауіпсіз сезінеді.
Мектеп пен ата-ана бір мақсатқа жұмылса – тәрбиенің нәтижесі де берік болады.
Балаға мектеп пен отбасының қайсысы мықты екенін дәлелдеудің қажеті жоқ. Балаға екеуінің де жанында екенін сезіндіру қажет.
Ендеше, бала тәрбиесіндегі жауапкершілікті бір-бірімізге жүктемей, бірге көтерейік. Балаларымыздың білімді болуы үшін ұстаз бен ата-ана қатар еңбек етсін, тәрбиелі болуы үшін ортақ талап қалыптастырсын, ал бақытты болуы үшін олардың үнін ести білейік.
Өйткені бүгін біз балаға қандай тәрбие берсек, ертең сол тәрбиенің жемісін қоғам болып көреміз.
Ұрпақ тәрбиесі – бір күндік міндет емес, ұлт болашағына салынған ең үлкен инвестиция. Ал сол болашақтың берік іргетасы – мектеп пен ата-ананың өзара сенімі, сыйластығы және ортақ жауапкершілігі.
Абеуова Гульназира Танаткановна,
«Н.Төреқұлов атындағы №13 ЖББМ» КММ директоры.
Асықата кенті, Жетісай ауданы.
