«Ұстаз» деген сөздің астарында қаншама мағына, қаншама тағылым жатыр десеңізші! Ұстаз – шәкіртке білім беріп қана қоймай, оның жүрегіне ізгілік ұрығын себетін, өмірдің ақ пен қарасын ажыратуға жол көрсететін, дұрыс бағытқа бастайтын ардақты жан. Адам баласының өмірінде ата-анадан кейінгі орны ерекше тұлғаның бірі – ұстаз. Себебі ата-ана өмір сыйласа, ұстаз сол өмірдің мәнін түсінуге, білім мен тәрбиені қатар алып жүруге үйретеді. Сондықтан ұстазға деген құрмет – білімге, еңбекке, адамдық құндылықтарға деген құрметтің белгісі.
Қазақ халқы ежелден ұстазды ерекше қадірлеген. «Ұстазы жақсының – ұстамы жақсы» деген халық даналығы ұстаз бен шәкірт арасындағы байланыстың қаншалықты маңызды екенін аңғартады. Ұстаздың берген білімі шәкірттің санасында сақталса, оның айтқан өнегелі сөзі жүрегінде қалады. Кейде ұстаздың бір ауыз жылы сөзі оқушының өзіне деген сенімін арттырып, өмірге деген көзқарасын өзгертуі мүмкін. Бір қарағанда қарапайым көрінген кеңес жылдар өте келе үлкен өмірлік сабаққа айналады.
Ұстаз болу – жай ғана мамандық емес, үлкен жүректі, зор жауапкершілікті қажет ететін қасиетті қызмет. Мұғалім күн сайын шәкірттерінің алдына шығып, олардың бойына білім нәрін сіңіреді. Әр оқушының мінезі, арманы, қабілеті, дүниеге көзқарасы әртүрлі. Бірі білімге құштар болса, бірі өзіне сенімсіз болуы мүмкін. Бірінің бойында өнерге бейімділік байқалса, енді бірі ғылымға қызығады. Осындай сан алуан баланың әрқайсысының жүрегіне жол тауып, қабілетін танып, болашағына сенім ұялату – ұстаздың үлкен шеберлігін талап етеді.
Ұстаздың еңбегі сынып бөлмесінің қабырғасымен ғана шектелмейді. Ол шәкіртінің болашағына алаңдайды, жетістігіне қуанады, қателігінен сабақ алуына көмектеседі. Кейде оқушының бойындағы қабілетті оның өзінен бұрын ұстазы байқайды. «Сенің қолыңнан келеді» деген қарапайым ғана сөз баланың өзіне деген сенімін оятады. Осылайша ұстаз шәкірт бойындағы мүмкіндіктің көзін ашып, оның үлкен мақсаттарға ұмтылуына себепші болады.
Нағыз ұстаздың шәкірті оның сабағынан алған бағасымен ғана емес, адамдық қасиетімен де көрінеді. Білімді болу – бір бөлек, сол білімді ел игілігіне жұмсай білу – үлкен парасат. Сондықтан ұстаз шәкіртке формула мен ережені, тарихи даталар мен әдеби шығармаларды үйретумен қатар, адалдықты, жауапкершілікті, мейірімділікті, еңбекқорлықты да сіңіреді. Осындай тәлім алған шәкірт ертең елінің дамуына үлес қосатын саналы азамат болып қалыптасады.
Ұстазға құрмет көрсету – тек мерекеде гүл сыйлап, жылы сөз айтумен шектелмейді. Шынайы құрмет ұстаз еңбегін бағалаудан, оның берген білімін қадірлеуден, сабақты жауапкершілікпен оқудан, айтқан ақылын өмірде қолданудан көрінеді. Шәкіртінің биіктен көрініп, адал азамат болып қалыптасуы – ұстаз үшін ең үлкен марапат. Өйткені ұстаз өз еңбегінің жемісін шәкіртінің жетістігінен көреді.
Қазіргі заманда білім беру саласы үлкен өзгерістерді бастан өткеріп келеді. Жаңа технологиялар, цифрлық құралдар, жасанды интеллект пен түрлі электрондық платформалар оқу үдерісіне жаңа мүмкіндіктер әкелді. Дегенмен технология қанша дамыса да, ұстаздың орнын толық алмастыра алмайды. Себебі ұстаз – тек ақпарат беруші емес, ол баланың жан дүниесін түсінетін, жігерлендіретін, адамдық жолды көрсететін рухани тұлға. Технология білім алуға көмектесе алады, ал шәкірт жүрегіне сенім ұялату үшін адамдық жылу қажет.
Ұстаздың бір ерекшелігі – ол шәкіртінің бүгінгісіне ғана емес, ертеңіне де қызмет етеді. Бүгін мектеп партасында отырған бала бірнеше жылдан кейін дәрігер, мұғалім, инженер, ғалым, кәсіпкер немесе қоғамға қызмет ететін азамат болуы мүмкін. Оның бойындағы білім мен тәрбиенің қалыптасуына үлес қосқан ұстаз сол адамның өмір жолында көрінбейтін із қалдырады. Кейде адам өзінің ұстазын жылдар өткен соң ерекше бағалай бастайды. Балалық шақта түсініксіз болған ақылдың мәнін есейгенде ұғынады.
Ұстаз бен шәкірт арасындағы сыйластық – екі жақты құндылық. Шәкірт ұстазын құрметтесе, ұстаз да шәкіртінің пікірін тыңдап, оның жеке тұлға ретінде қалыптасуына жағдай жасайды. Құрмет қорқыныштан емес, сенімнен туындағанда ғана шынайы болады. Сондықтан ұстаз бен шәкірт арасындағы қарым-қатынас өзара сыйластыққа, түсіністікке және адамгершілікке негізделуі тиіс.
«Ұстаздық еткен жалықпас, үйретуден балаға» деген ұлы сөз ұстаз еңбегінің мәнін терең ашады. Ұстаздың жұмысы кейде көзге көрінбейді. Оның әр сабаққа дайындығы, тексерген дәптері, ізденіп оқыған еңбектері, оқушысының болашағы үшін алаңдаған сәттері сырт көзге байқала бермейді. Бірақ сол көрінбейтін еңбектің нәтижесінде талай баланың тағдырына жол салынады. Сондықтан ұстаз еңбегін бағалау – бүкіл қоғамның ортақ міндеті.
Ұстаз – өткеннің өнегесін бүгінгі ұрпаққа жеткізіп, бүгінгі білімді келешекке табыстайтын алтын көпір. Ол – білім мен тәрбиенің шамшырағы. Шәкірт жүрегіне жаққан сол шам уақыт өте үлкен жарыққа айналады. Бір ұстаздың берген білімі мен тәрбиесі ондаған, жүздеген шәкірттің өміріне әсер етеді. Ал сол шәкірттер алған тәлімін кейінгі ұрпаққа жеткізген сайын ұстаз еңбегінің рухани жалғастығы үзілмейді.
Қазақ қоғамында «мұғалім» ұғымымен қатар «ұстаз» сөзіне үлкен рухани мән берілуі бекер емес. Ұстаз – шәкіртке пән үйрететін маман ғана емес, өмір жолында бағыт көрсететін тәлімгер. Оның әрбір сөзі мен ісі шәкіртке үлгі болуы мүмкін. Сол себепті ұстаздың бойында терең біліммен қатар сабырлылық, әділдік, мейірімділік, жауапкершілік секілді асыл қасиеттердің болуы маңызды.
Бүгінгі шәкірт – ертеңгі ел болашағы. Ал сол болашақтың қандай болатынына ұстаздардың қосар үлесі зор. Білімді, тәрбиелі, елін сүйетін, туған жерін қадірлейтін ұрпақ тәрбиелеу – үлкен міндет. Осы жауапкершілікті абыроймен атқарып жүрген ұстаздарға қандай құрмет көрсетсек те, артық емес.
Ұстазға құрмет – оның еңбегін бағалаудан басталады. Ұстазды сыйлау – білімді сыйлау. Білімді сыйлау – болашақты сыйлау. Ал болашаққа құрметпен қараған елдің келешегі де кемел болмақ.
Уақыт өтеді, мектеп қабырғасы артта қалады, балалық шақ алыстайды. Бірақ ұстаздың бейнесі, оның айтқан ақылы, берген білімі мен тәрбиесі адамның жүрегінде ұзақ сақталады. Біз қандай биікке көтерілсек те, сол биіктікке бастар алғашқы баспалдақтардың бірінде бізге жол көрсеткен ұстаздың еңбегі тұрады.
Ұстаз – шәкірт жадында өшпейтін із қалдыратын ұлы тұлға. Оның еңбегі – ұрпақтан ұрпаққа жалғасатын рухани мұра. Сондықтан ұстазды құрметтеу – бір күннің немесе бір мерекенің міндеті емес, әр адамның жүрегінде өмір бойы сақталатын адамдық парыз.
Ұстаздар мерекесі қарсаңында барша әріптестерімді кәсіби мерекеміз – Ұстаздар күнімен шын жүректен құттықтаймын!
Қадірлі әріптестер! Ұрпақ тәрбиесі жолындағы өлшеусіз еңбектеріңіз әрдайым жоғары бағаланып, шәкірттеріңіздің жетістігі мерейлеріңізді үстем етсін! Әр сабағыңыз ізденіске, әр бастамаңыз жарқын нәтижеге, әр күніңіз қуаныш пен жақсы жаңалыққа толы болсын. Шәкірттеріңіздің ыстық ықыласы мен ата-аналардың алғысына бөленіп, қоғамның құрметіне ие бола беріңіздер!
Сіздерге мықты денсаулық, отбасыларыңызға амандық пен береке, ұстаздық жолда сарқылмас күш-жігер, шығармашылық шабыт пен толағай табыс тілеймін. Білім берген әрбір шәкіртіміз еліміздің абыройын асқақтататын парасатты азамат болып қалыптассын. Ұстаз мәртебесі әрдайым биік, еңбегіміз жемісті, шәкірттеріміз білімді болсын!
Мерейлі мерекеміз құтты болсын, ардақты әріптестер! Ұстазға құрмет – ұлылықтың белгісі. Ұстазды қадірлеген елдің келешегі кемел, болашағы жарқын болғай!
Мырзалиева Гаухар Султановна,
«Н.Төреқұлов атындағы №13 ЖББМ» КММ биология пәні мұғалімі, магистр.
Жетісай ауданы.
