Туған жер – адамның өмірге келген мекені ғана емес, оның рухани тамыры, балалық шағының ізі қалған, болашағына бағыт берген қасиетті кеңістік. Туған өлкенің таза ауасы, мөлдір суы, жасыл желегі мен кең даласы адам денсаулығының, өмір сапасының маңызды негізі саналады. Сондықтан табиғатты қорғау мәселесін тек экологиялық міндет ретінде емес, елге, жерге деген жауапкершіліктің нақты көрінісі ретінде қабылдауымыз қажет.
Бүгінде елімізде жүзеге асырылып жатқан «Таза Қазақстан» экологиялық акциясы қоғамда экологиялық мәдениетті қалыптастыруға, қоршаған ортаны таза ұстауға және азаматтардың туған жер алдындағы жауапкершілігін арттыруға бағытталған маңызды бастамалардың бірі. Бұл жұмысқа білім беру ұйымдарының белсенді қатысуы айрықша мәнге ие. Себебі табиғатқа жанашыр ұрпақ тәрбиелеу мектеп қабырғасынан басталады.
Дене шынықтыру пәнінің мұғалімі ретінде мен қоршаған ортаның тазалығы мен салауатты өмір салтын бір-бірінен бөліп қарауға болмайды деп есептеймін. Дене тәрбиесінің негізгі мақсаты – баланың физикалық қабілетін жетілдірумен ғана шектелмейді. Ол оқушыны тәртіпке, төзімділікке, жауапкершілікке, ұйымшылдыққа және өз ортасына қамқорлықпен қарауға тәрбиелейді. Ал дені сау ұрпақтың қалыптасуы үшін оның өмір сүретін ортасы да таза әрі қауіпсіз болуы қажет.
Оқушылар дене шынықтыру сабақтарының бір бөлігін ашық алаңда өткізеді. Таза ауада жүгіру, спорттық ойындар ойнау, жаттығулар орындау – жас ағзаның дамуына пайдалы. Алайда спортпен айналысатын алаңның, мектеп ауласының және елді мекеннің тазалығы да маңызды. Осы тұрғыдан қарағанда, экологиялық мәдениет пен дене мәдениетінің арасында табиғи байланыс бар.
Таза орта – салауатты өмірдің бастауы.
Оқушыға «табиғатты қорғау керек» деп айтумен ғана экологиялық жауапкершілік қалыптаспайды. Бала оны нақты әрекет арқылы сезінуі тиіс. Мектеп ауласын таза ұстау, спорт алаңындағы қоқысты жинау, жасыл желекті бүлдірмеу, суды ысырап етпеу, сенбілікке қатысу, ағаш отырғызу секілді қарапайым істер үлкен тәрбиенің негізін қалайды. Осындай жұмыстарға өз еркімен қатысқан оқушы ортақ кеңістікке жауапкершілікпен қарауды үйренеді.
«Таза Қазақстан» акциясының құндылығы да осында. Ол тазалықты белгілі бір күнде ұйымдастырылатын науқан деңгейінде қалдырмай, күнделікті өмір салтына айналдыруға үндейді. Аулаға қоқыс тастамау, табиғат аясында демалғаннан кейін орынды таза қалдыру, жасыл желекті қорғау – әр азаматтың қалыпты әдетіне айналуы керек.
Осы игі бастаманы нақты іспен қолдау мақсатында «Н.Төреқұлов атындағы №13 жалпы білім беретін мектеп» КММ ұжымы да «Таза Қазақстан» республикалық экологиялық акциясына тұрақты түрде атсалысып келеді. Мектеп ұжымы апта сайын ұйымдастырылатын тазалық жұмыстарына жұмыла қатысып, білім ордасының аумағын абаттандыруға, айналаны қоқыстан тазартуға, жасыл желектерді күтіп-баптауға ерекше мән береді. Ұстаздар мен қызметкерлердің ортақ іске бірлесе атсалысуы оқушыларға да үлкен өнеге. Өйткені экологиялық тәрбие сөзбен ғана емес, ең алдымен үлкендердің іс-әрекеті арқылы қалыптасады.
Апта сайынғы тазалық жұмыстары мектебімізде бір реттік шара ретінде емес, жүйелі жүргізілетін игі істің жалғасына айналып отыр. Әрбір тазалық жұмысы барысында мектеп ауласының тазалығы мен көркіне көңіл бөлініп, қоршаған ортаны таза ұстаудың маңызы нақты еңбек арқылы көрсетіледі. Мұндай ортақ жұмыстар ұжымдық жауапкершілікті арттырып қана қоймай, туған жерге жанашырлықтың қарапайым әрекеттен басталатынын ұғындырады.
«Таза Қазақстан» акциясына жүйелі қатысу арқылы біз оқушыларымызға «Тазалықты өзіңнен баста» қағидасын іс жүзінде көрсетуді мақсат етеміз. Ұстаздың әрбір әрекеті – шәкірт үшін үлгі. Сондықтан мектеп ауласын таза ұстау, табиғатты аялау, қоршаған ортаға жауапкершілікпен қарау бағытындағы жұмыстардың тәрбиелік маңызы ерекше. Бүгін мектеп қабырғасында қалыптасқан осындай мәдениет ертең туған ауылына, туған жеріне жанашыр азаматтың өмірлік ұстанымына айналары сөзсіз.
Дене шынықтыру пәнінде командалық рухқа ерекше мән беріледі. Спорттық жарыста әрбір ойыншы ортақ нәтиже үшін жауапты болса, қоршаған ортаны қорғауда да дәл сондай ұстаным қажет. Бір адамның жасаған игі ісі шағын болып көрінуі мүмкін. Ал жүздеген, мыңдаған адамның күнделікті жауапты әрекеті үлкен қоғамдық өзгеріске жол ашады.
Осы бағытта оқушылар арасында экологиялық мазмұндағы спорттық шараларды көбейту де тиімді деп санаймын. Мысалы, табиғат аясындағы жаяу серуендер, экологиялық эстафеталар, жүгіру мен тазалық жұмыстарын ұштастыратын командалық шаралар, мектеп ауласын абаттандыруға арналған белсенді күндер оқушылар үшін әрі пайдалы, әрі тәрбиелік мәні жоғары жұмыс болмақ. Мұндай іс-шаралар арқылы бала қозғалыстың пайдасын сезініп қана қоймай, туған жерге нақты еңбегімен үлес қосудың маңызын түсінеді.
Әсіресе жас ұрпаққа «тазалық – біреудің міндеті» деген түсініктен арылу қажет екенін ұғындыру маңызды. Мектеп ауласының тазалығы тек техникалық қызметкердің, көшенің тазалығы коммуналдық қызметтің ғана жұмысы емес. Қоғамдық кеңістіктің тазалығына сол ортаны пайдаланатын әрбір адам жауапты.
Табиғатқа деген көзқарас адамның ішкі мәдениетін де танытады. Қоқысты арнайы орынға тастау, гүлді жұлмау, ағаш бұтағын сындырмау, суды үнемдеу секілді қарапайым әрекеттер үлкен азаматтық жауапкершіліктің бастауы болуы мүмкін. Осындай әдеттер бала кезден қалыптасса, ертеңгі азамат туған жерінің байлығын бағалайтын, қоршаған орта мәселесіне бейжай қарамайтын тұлға болып өседі.
Дене тәрбиесінде жеңіске жету үшін тұрақтылық пен тәртіп қажет. Экологиялық мәдениет қалыптастыруда да дәл осы қасиеттер маңызды. Бір рет сенбілік өткізіп, аумақты тазалау жеткіліксіз. Тазалықты сақтау – үздіксіз жалғасатын күнделікті мәдениет. Сондықтан мектепте қалыптасқан жақсы дағды оқушының отбасында, көшеде, қоғамдық орында және табиғат аясында да жалғасын табуы тиіс.
Туған жерге деген сүйіспеншілік тек әдемі сөзбен өлшенбейді. Ол туған өлкенің тазалығына алаңдаудан, табиғи байлығын қорғаудан, айналаға жанашырлықпен қараудан көрінеді. Өз ауласын таза ұстаған, бір тал ағашты күтіп-баптаған, табиғатқа зиян келтірмеуді өмірлік қағидасына айналдырған адам туған жеріне нақты қызмет етіп жүр деп айтуға болады.
«Таза Қазақстан» – тазалыққа шақыратын бастама ғана емес, жауапты азамат қалыптастыруға бағытталған ортақ мәдениет. Оның түпкі мәні – әр адамға «Мен туған жерім үшін не істей аламын?» деген сауал қойғызу.
Біздің міндетіміз – дені сау, рухы мықты, туған жеріне жауапкершілікпен қарайтын ұрпақ тәрбиелеу. Спорт арқылы шыныққан дене, еңбек арқылы қалыптасқан жауапкершілік, табиғатқа деген жанашырлық бір арнада тоғысқанда ғана саналы азамат қалыптасады.
Табиғатты аялау – болашақты аялау. Тазалықты сақтау – өз денсаулығымызды сақтау. Ал туған жердің әрбір талы мен топырағына құрметпен қарау – Отанға деген сүйіспеншіліктің күнделікті әрекеттегі көрінісі.
Таза ауладан – таза ауыл, таза ауылдан – таза ел қалыптасады. Туған жеріміздің тазалығы мен көркеюіне қосқан әрбір үлесіміз – келер ұрпаққа қалдыратын ең құнды мұрамыз.
Байбакова Раушан Кенесовна,
«Н.Төреқұлов атындағы №13 жалпы білім беретін мектеп» КММ дене шынықтыру пәнінің мұғалімі, магистр.
Жетісай ауданы.
