«Зерделі ұлт – оқымысты ұлт» оқырмандар клубының тағылымды бастамалары
Қазіргі таңда жас ұрпақтың білімді, бәсекеге қабілетті, ойы ұшқыр, рухани дүниесі бай болып қалыптасуы – барша ұстаздар қауымының басты міндеттерінің бірі. Ал осы мақсатқа жетудің ең тиімді жолдарының бірі – баланы кітап оқуға баулу. Кітап – адамзаттың ғасырлар бойы жинақтаған рухани қазынасын ұрпақтан ұрпаққа жеткізетін баға жетпес құндылық. Кітап оқитын бала өз ойын еркін жеткізуді, дүниені танып-білуді, жақсылық пен жамандықты ажыратуды, адамгершілік қасиеттерді бағалауды үйренеді.
Осы орайда мектебімізде оқушылардың кітап оқуға деген қызығушылығын арттыру, оқу мәдениетін қалыптастыру және көркем әдебиетке деген сүйіспеншілігін ояту бағытында жүйелі жұмыстар жүргізілуде. Мектебіміздегі «Жылдың 10 оқырманы» жобасы мен «Зерделі ұлт – оқымысты ұлт» оқырмандар клубы – осы игі мақсатты жүзеге асыруға бағытталған маңызды бастамалардың бірі.
Жақында аталған жоба аясында «Зерделі ұлт – оқымысты ұлт» оқырмандар клубының ұйымдастыруымен 2 «Ә» сынып оқушыларының қатысуымен «Қиял-ғажайып ертегілер әлеміне» атты қызықты оқу сағаты өткізілді.
Оқу сағатының негізгі мақсаты – бастауыш сынып оқушыларының ертегілерге деген қызығушылығын арттыру, кітап оқуға ынталандыру, шығармашылық қабілеттерін дамыту және ертегі арқылы адамгершілік құндылықтарды бойларына сіңіру.
Ертегі – бала жүрегіне жол табатын ерекше жанр. Ол баланың қиялын қанаттандырып қана қоймай, өмірдің маңызды құндылықтарын қарапайым әрі түсінікті тілмен жеткізеді. Ертегідегі кейіпкерлердің іс-әрекеті арқылы бала адалдық пен арамдықты, мейірімділік пен қатыгездікті, батылдық пен қорқақтықты, достық пен сатқындықты ажырата бастайды.
Оқу сағатында кішкентай оқырмандар ертегілер әлеміне саяхат жасап, өздеріне таныс шығармаларды еске түсіріп, сүйікті кейіпкерлері туралы ой бөлісті. Балалар ертегі кейіпкерлерін танып, олардың мінез-құлқына сипаттама беріп, шығармалардың мазмұнын талқылады. Қойылған сұрақтарға белсенді жауап беріп, өз ойларын еркін жеткізуге тырысты.
Әсіресе балалардың ертегі мазмұны бойынша пікір білдіруі, кейіпкерлердің әрекеттеріне баға беруі, өздерінің сүйікті кейіпкерлерін атап, олардың бойындағы жақсы қасиеттерді көрсетуі – олардың кітаппен байланысының қалыптасып келе жатқанын аңғартты.
Оқу сағатында ұйымдастырылған әрбір тапсырма баланың есте сақтау, ойлау, сөйлеу және шығармашылық қабілеттерін дамытуға бағытталды. Мұндай іс-шаралар оқушының кітапты жай ғана оқып қоймай, оның мазмұнына үңілуіне, кейіпкерлер әлемін түсінуіне және оқыған шығармасы туралы өзіндік пікір қалыптастыруына мүмкіндік береді.
Кітап – баланың рухани әлемін қалыптастыратын үлкен мектеп. Кітап оқыған бала сөздік қорын байытады, сауатты сөйлеуге үйренеді, қиялын дамытады. Әдеби шығарма арқылы ол түрлі тағдырлармен, түрлі мінездермен, түрлі өмірлік жағдайлармен танысады. Бұл оның дүниетанымын кеңейтіп, өмірге деген көзқарасының қалыптасуына ықпал етеді.
Сондықтан кітап оқуды балаға міндет ретінде емес, қажеттілік әрі қызықты әдет ретінде қалыптастыру маңызды. Бұл ретте отбасының, ұстаздың және кітапхананың бірлескен жұмысының маңызы зор.
Ұстаз – кітап оқитын ұрпақтың бағыттаушысы
Оқушының кітапқа деген қызығушылығын арттыруда мұғалімнің орны ерекше. Ұстаздың өзі кітап оқуға құштар болып, оқушыларға оқыған шығармалары жайлы айтып, әдеби кейіпкерлер туралы пікір алмасып отырса, баланың да кітапқа деген ынтасы арта түседі.
Ұстаздың «Бұл кітапты оқып көр», «Осы кейіпкердің орнында сен болсаң не істер едің?», «Бұл шығармадан қандай ой түйдің?» деген қарапайым сұрақтарының өзі баланы кітапты саналы оқуға жетелейді.
Сондықтан мектебіміздегі барлық ұстаздарды оқушылармен бірге кітап оқуға, әдеби шығармаларды талқылауға, сыныптарда «Бір сынып – бір кітап», «Аптаның үздік оқырманы», «Оқыған кітабыммен бөлісемін», «Кітаптан алған бір ой» секілді шағын жобаларды ұйымдастыруға шақырамыз.
Ұстаз бен оқушы арасындағы кітап төңірегіндегі әңгіме – білім мен тәрбиенің тамаша көпірі.
Кітапхана – рухани білімнің ордасы
Мектеп кітапханасы – оқушы мен кітаптың арасын жалғайтын алтын көпір. Кітапхананың міндеті тек кітап беріп, кітап қабылдаумен шектелмейді. Оның басты мақсаты – оқырманды кітаппен достастыру, әр баланың қызығушылығына сай әдебиетті ұсыну, оқу мәдениетін қалыптастыру.
Осы бағытта мектебіміздің кітапханасында оқушылардың жас ерекшеліктеріне сай түрлі кітап көрмелері, әдеби-танымдық кештер, оқу сағаттары, оқырмандық байқаулар мен кездесулер ұйымдастырылып келеді.
«Жылдың 10 оқырманы» жобасы да балаларды жүйелі түрде кітап оқуға ынталандыратын маңызды бастамалардың бірі. Жоба барысында оқушылардың кітапқа деген қызығушылығын арттырумен қатар, белсенді оқырмандарды анықтап, олардың жетістігін өзгелерге үлгі ету көзделеді.
Белсенді оқырманның жетістігі – бір баланың ғана жетістігі емес. Ол басқа оқушыларға да үлгі болып, «Мен де көп кітап оқи аламын», «Мен де үздік оқырман болғым келеді» деген талпыныс қалыптастырады.
Кітап оқудың пайдасы – ұшан-теңіз
Бүгінгі бала ақпаратты түрлі цифрлық құралдар арқылы тез қабылдауға дағдыланып келеді. Дегенмен экраннан алынған қысқа ақпарат пен кітапты терең оқудың арасында үлкен айырмашылық бар. Кітап оқу баланы асықпай ойлануға, мәтінді түсінуге, салыстыруға, қорытынды жасауға үйретеді.
Көркем әдебиет оқыған оқушының сөздік қоры молаяды. Ол өз ойын нақты әрі көркем жеткізуге бейімделеді. Оқиға желісін бақылау арқылы есте сақтау қабілеті дамиды. Кейіпкерлердің сезімін түсіну арқылы баланың жанашырлық, мейірімділік, достық, жауапкершілік секілді адами қасиеттері қалыптасады.
Сондықтан «Кітап оқыған бала – білімді бала» деген ұғымның астарында үлкен мән жатыр.
Кітап оқитын оқушы тек сабақ үлгерімін жақсартып қана қоймайды. Ол өмірді танып, адамдарды түсінуге, өз ойын қалыптастыруға, өзіндік көзқарасын білдіруге үйренеді.
Кітап оқуды бірге қалыптастырайық!
Балаға кітап оқуды үйрету – тек кітапханашының немесе қазақ тілі мен әдебиеті пәні мұғалімінің міндеті емес. Бұл – бүкіл мектеп ұжымының, ата-ананың ортақ міндеті.
Балаға «Кітап оқы!» деп айту жеткіліксіз. Оған кітап оқудың қызықты екенін көрсету керек. Үйде ата-ана кітап оқыса, мектепте ұстаз кітап туралы әңгіме жүргізсе, кітапханада балаға қызықты шығарма ұсынылса – осы үш орта бірігіп, оқушының тұрақты оқырман болып қалыптасуына ықпал етеді.
Сол себепті мектебіміздің ұстаздары мен оқушыларын кітапхана ұсынған әдебиеттермен танысып, жаңа кітаптарды оқуға, өзара оқыған шығармалары туралы пікір алмасуға шақырамыз.
Әр оқушы айына кемінде бір кітап оқуды әдетке айналдырса, оның рухани әлемі біртіндеп байи түседі. Ал бір сыныпта ондаған оқушы кітап оқитын болса, ол сыныптың да оқу мәдениеті қалыптасады. Бүкіл мектеп бойынша кітап оқуға деген қызығушылық артса, бұл – мектептің рухани өміріндегі үлкен жетістік.
Кітап – үнсіз ұстаз. Кітап – сырлас дос. Кітап – ақылдың кені. Кітап – болашаққа бастар жол.
«Қиял-ғажайып ертегілер әлеміне» атты оқу сағаты аяқталғанымен, балалардың кітап әлеміне жасаған саяхаты жалғаса береді. Бүгін ертегі оқыған бала ертең повесть пен әңгімені, одан кейін үлкен әдеби шығармаларды қызыға оқитын саналы оқырманға айналады.
Біздің мақсатымыз – қолына кітап ұстайтын ғана емес, кітапты түсініп оқитын, оқығанынан ой түйетін, өз ойын еркін жеткізе алатын, рухани дүниесі бай тұлға тәрбиелеу.
Олай болса, құрметті ұстаздар мен оқушылар!
Кітап оқуды бүгіннен бастайық!
Кітапты досымызға айналдырайық!
Оқыған кітабымызбен ой бөлісейік!
Бірге оқиық, бірге ізденейік, бірге дамыйық!
Өйткені кітап оқитын ұрпақ – ойлы ұрпақ.
Ойлы ұрпақ – білімді ұлттың негізі.
«Зерделі ұлт – оқымысты ұлт» клубының басты мұраты да – осы.
Карима БИТАНОВА,
№10 «Қайнар» мектеп-гимназия» коммуналдық мемлекеттік мекемесінің кітапхана меңгерушісі.
Жетісай ауданы.
