Жетісай ауданы білім бөлімінің «Ә.Молдағұлова атындағы №34 жалпы білім беретін мектеп» коммуналдық мемлекеттік мекемесінде 2026–2027 оқу жылында тәрбие жұмысы жүйелі түрде ұйымдастырылып, оқушының бойында адалдық, отаншылдық, жауапкершілік, заңға құрмет, еңбекқорлық пен адамгершілік қасиеттерін қалыптастыруға бағытталған кешенді жұмыстар жүзеге асырылуда.
Бүгінгі мектептің міндеті – білімді ұрпақ тәрбиелеумен ғана шектелмейді. Білім алушының қауіпсіз ортада өсіп-жетілуіне жағдай жасау, оның құқықтық сауаттылығын арттыру, қоғам алдындағы жауапкершілігін сезіндіру, ұлттық және жалпыадамзаттық құндылықтарды бойына сіңіру – тәрбие жұмысының маңызды бағыттарының бірі.
Осы мақсатта мектебіміздегі тәрбие жұмысы Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрінің 2024 жылғы 30 шілдедегі №194 бұйрығы және оған 2025 жылғы 26 мамырдағы №123 бұйрықпен енгізілген өзгерістер негізінде жүзеге асырылып келеді. №123 бұйрықпен бағдарламаның атауы «Адал азамат» біртұтас тәрбие бағдарламасы болып жаңартылып, оны іске асыру жөніндегі жұмыс жоспары бекітілген.
«Адал азамат» – тәрбие жұмысының негізгі бағдары.
«Адал азамат» біртұтас тәрбие бағдарламасының басты мақсаты – жас ұрпақтың бойында елжандылықты, адалдықты, еңбекқорлықты, азаматтық жауапкершілікті қалыптастыру және мектеп, ата-ана мен қоғам арасындағы байланысты нығайту. Бағдарлама тәрбие мен білім беруді бір-бірінен бөлек қарастырмай, оларды біртұтас үдеріс ретінде ұйымдастыруды көздейді.
Бағдарламаның мазмұны тәуелсіздік және отаншылдық, бірлік және ынтымақ, әділдік және жауапкершілік, заң және тәртіп, еңбекқорлық және кәсіби біліктілік, жасампаздық және жаңашылдық секілді негізгі құндылықтарға сүйенеді.
Мектебімізде аталған құндылықтар тек мерекелік немесе бір реттік іс-шаралар аясында ғана емес, күнделікті оқу-тәрбие үдерісімен сабақтастырыла жүзеге асырылуда. Сынып сағаттары, кездесулер, пікір алмасулар, дөңгелек үстелдер, түсіндіру жұмыстары, ата-аналар жиналыстары, профилактикалық кездесулер мен жеке қабылдаулар арқылы білім алушыларға адал азаматтың қоғамдағы орны мен жауапкершілігі түсіндіріліп келеді.
Мұндағы негізгі ұстаным – тәрбие сөзбен ғана емес, күнделікті әрекетпен қалыптасуы тиіс. Оқушының мектеп мүлкіне ұқыпты қарауынан бастап, үлкенді құрметтеуі, кішіге қамқор болуы, өз міндетіне жауапкершілікпен қарауы, өзгенің құқығын сыйлауы, қоғамдық ортада тәртіп сақтауы – барлығы азаматтық тәрбиенің нақты көріністері.
«Заң және тәртіп» – қауіпсіз мектептің басты қағидаларының бірі.
Тәрбие жұмысының маңызды бағыттарының бірі – білім алушылардың құқықтық мәдениетін қалыптастыру.
2026–2027 оқу жылында мектеп әкімшілігі мен мектеп инспекторының өзара ықпалдастығына ерекше мән беріліп отыр. АПБ ЮПТ-мен бірлескен жоспар негізінде кәмелетке толмағандар арасындағы құқық бұзушылықтардың, буллинг пен кибербуллингтің, зорлық-зомбылықтың, зиянды әрекеттердің және өзге де қауіп-қатерлердің алдын алуға бағытталған профилактикалық жұмыстар жүргізілуде.
«Заң және тәртіп» құндылығының мәні – оқушыны тек құқық бұзушылықтан сақтандыру емес, оның санасында заңға құрметпен қарау мәдениетін қалыптастыру. Бала өзінің құқығын білумен қатар, өзгенің де құқығы бар екенін түсінуі қажет. Өз ісіне жауап беру, қоғамдық тәртіпті сақтау, мектеп ережесін құрметтеу, даулы мәселені күш қолданбай шешу, интернет кеңістігінде де жауапкершілікті сезіну – құқықтық мәдениеттің ажырамас бөлігі.
Осы бағытта мектеп директоры, директордың тәрбие жұмыстары жөніндегі орынбасарлары, мектеп инспекторы, педагог-психолог, әлеуметтік педагог және сынып жетекшілері бірлесіп жұмыс жүргізуде.
«Қауіпсіз балалық шақ» – бала қауіпсіздігіне бағытталған кешенді жұмыс.
Мектептегі тәрбие жұмысы Түркістан облысы прокуратурасының бастамасымен жүзеге асырылып жатқан «Қауіпсіз балалық шақ» жобасының мақсаттарымен де сабақтас жүргізілуде. Түркістан облысының прокуратурасы аталған жобаны отбасы, мектеп және мемлекеттік органдардың өзара ықпалдастығын күшейтуге бағытталған бастама ретінде ұсынған.
Бала қауіпсіздігі – тек мектептің немесе ата-ананың жеке міндеті емес. Бұл – отбасы, мектеп, құқық қорғау органдары және қоғамның ортақ жауапкершілігі.
Сондықтан мектебімізде оқушылардың қауіпсіздігіне байланысты мәселелерді ерте анықтауға және олардың алдын алуға басымдық беріледі. Мектеп директоры мен мектеп инспекторының қатысуымен жоспарға сәйкес түрлі форматтағы жиналыстар, дөңгелек үстелдер, құқықтық түсіндіру кездесулері, профилактикалық әңгімелер және жеке қабылдаулар өткізіліп тұрады.
Мұндай кездесулердің маңызды ерекшелігі – мәселе туындағаннан кейін ғана әрекет ету емес, қауіптің алдын алу. Оқушыны тыңдау, оның мәселесін дер кезінде байқау, ата-анамен байланыс орнату және қажет жағдайда тиісті мамандарды жұмылдыру арқылы туындаған мәселелерді оңтайлы шешуге назар аударылады.
Буллинг пен кибербуллингке жол жоқ.
Қазіргі білім беру ортасында баланың физикалық қауіпсіздігімен бірге психологиялық қауіпсіздігі де ерекше маңызға ие.
Осыған байланысты оқушылар арасында буллинг пен кибербуллингтің алдын алу жұмыстары тұрақты жүргізіледі. Баланы кемсіту, қорлау, қорқыту, мазақ ету, әлеуметтік ортадан әдейі шеттету немесе интернет пен әлеуметтік желілер арқылы қысым көрсетуге жол бермеу қажеттілігі түсіндіріледі.
Оқушыларға қандай да бір қысымға тап болған жағдайда оны жасырып қалмай, ата-анасына, сынып жетекшісіне, педагог-психологке, әлеуметтік педагогке немесе мектеп әкімшілігіне хабарлаудың маңызы түсіндіріледі.
Бұл бағыттағы жұмыс тек жәбірленуші баламен шектелмейді. Ұжымдағы психологиялық ахуалды жақсарту, балалардың бір-біріне құрметпен қарауын қалыптастыру, жанжалдарды бейбіт жолмен шешуге үйрету және сыныптағы өзара қолдау мәдениетін дамыту маңызды.
Баланың психологиялық саулығы – ортақ жауапкершілік.
2026–2027 оқу жылына арналған кәмелетке толмағандар арасында өзіне-өзі қол салу жағдайларының алдын алу жөніндегі іс-шаралар жоспары әзірленіп, мектеп педагог-психологі мен әлеуметтік педагогтің бірлескен жұмысы ұйымдастырылған.
Бұл бағыттағы басты мақсат – баланың бойындағы психологиялық қиындықтардың белгілерін дер кезінде байқап, оған қажетті қолдау көрсету.
Мектеп психологі білім алушылармен жеке және топтық жұмыстар жүргізіп, олардың эмоционалдық жағдайын бақылауға, психологиялық қолдау көрсетуге, ата-аналар мен педагогтерге тиісті ұсынымдар беруге атсалысады. Әлеуметтік педагог тарапынан оқушылардың әлеуметтік жағдайына назар аударылып, қажет болған жағдайда отбасы және тиісті мамандармен байланыс орнатылады.
Әр баланың өзін мектепте қауіпсіз әрі маңызды тұлға ретінде сезінуі – негізгі мақсаттардың бірі.
Мектеп пен ата-ана ынтымақтастығы.
Баланы тәрбиелеу ісінде мектеп пен отбасының мақсаты ортақ. Сондықтан ата-аналармен жүйелі байланыс орнату тәрбие жұмысының маңызды құрамдас бөлігі болып табылады.
«Адал азамат» бағдарламасында да отбасы мен мектептің ынтымақтастығына ерекше мән беріледі. Оқу-ағарту министрлігінің мәліметінше, бағдарлама аясында мектептерде ата-аналарға педагогикалық қолдау көрсету орталықтарының жұмысы ұйымдастырылып, отбасы мен мектеп арасындағы байланысты нығайтуға басымдық берілген.
Мектебімізде ата-аналар жиналыстары мен жеке кездесулер барысында баланың сабаққа қатысуы, тәртібі, бос уақытын тиімді ұйымдастыруы, интернет қауіпсіздігі, құқық бұзушылықтың алдын алу, отбасындағы қарым-қатынас және психологиялық қолдау мәселелері қарастырылады.
Ата-ана мен мектеп арасындағы ашық байланыс баланың бойындағы өзгерісті ертерек байқауға және туындаған мәселені күрделендірмей шешуге мүмкіндік береді.
Профилактикалық жұмыстың басты мақсаты – жазалау емес, алдын алу.
Мектепте атқарылып жатқан профилактикалық жұмыстардың негізгі бағыты – құқық бұзушылық орын алғаннан кейін шара қолданумен шектелмей, оның туындауына себеп болатын жағдайлардың алдын алу.
Осы себепті мектеп инспекторымен кездесулер, құқықтық сауаттылық сағаттары, дөңгелек үстелдер, жеке профилактикалық әңгімелер және оқушылармен ашық кездесулер өткізу маңызды.
Мектеп инспекторының оқушылармен тікелей қарым-қатынас жасауы балаға заң талаптарын түсінікті тілмен жеткізуге, құқық бұзушылықтың салдарын ұғындыруға және қажет жағдайда кеңес алуға мүмкіндік береді.
Сонымен қатар қазіргі уақытта интернеттегі қауіпсіздікке де назар аудару қажет. Балаларға жеке деректерін қорғау, күмәнді сілтемелерден сақтану, бейтаныс адамдарға жеке мәліметтерін бермеу, интернет-алаяқтық белгілерін ажырата білу жөнінде түсіндіру жұмыстарын жүргізу – профилактиканың маңызды бөлігі.
Тәрбие – баршаға ортақ іс.
Бүгінгі бала – ертеңгі ел азаматы. Сондықтан оның қандай ортада тәрбиеленіп, қандай құндылықтарды бойына сіңіретіні мемлекет пен қоғамның болашағына тікелей байланысты.
«Адал азамат» бағдарламасы мектептегі тәрбие жұмысын жекелеген іс-шаралардың жиынтығы ретінде емес, білім алушының күнделікті өмірімен сабақтасқан біртұтас жүйе ретінде қарастыруға мүмкіндік береді. Оқу-ағарту министрлігі де бағдарламаның оқу мен тәрбие үдерісін біріктіріп, азаматтық жауапкершілік пен өмірлік маңызды құзыреттерді дамытуға бағытталғанын атап көрсетеді.
Жетісай ауданы білім бөлімінің «Ә.Молдағұлова атындағы №34 жалпы білім беретін мектеп» коммуналдық мемлекеттік мекемесінде атқарылып жатқан жұмыстардың негізгі мақсаты да осы – білімді ғана емес, тәрбиелі; талапты ғана емес, жауапты; өз құқығын білетін ғана емес, өзгенің құқығын құрметтейтін; елін сүйетін, еңбекті бағалайтын, заң мен тәртіпті құрметтейтін адал азамат тәрбиелеу.
Бұл мақсатқа мектеп жалғыз қол жеткізе алмайды. Нәтижелі тәрбие «мектеп – оқушы – ата-ана – қоғам – құқық қорғау органдары» арасындағы өзара түсіністік пен бірлескен әрекет арқылы қалыптасады.
Сондықтан мектебімізде алдағы уақытта да «Адал азамат» біртұтас тәрбие бағдарламасы, АПБ ЮПТ-мен бірлескен жұмыс жоспары, «Қауіпсіз балалық шақ» жобасы, «Заң және тәртіп» қағидаты және кәмелетке толмағандардың психологиялық қауіпсіздігін қамтамасыз етуге арналған жоспарлар аясындағы жұмыстар жүйелі түрде жалғасын табады.
Матжанов Ақарыс Дүйсенбекұлы,
«Ә.Молдағұлова атындағы №34 жалпы білім беретін мектеп» КММ-нің директордың тәрбие жұмыстары жөніндегі орынбасары.
Жетісай ауданы.
