Нұртас Оңдасынов атындағы мектептің іргетасынан басталған елдік естелік… Кейбір ғимараттар кірпіштен қаланады. Ал кейбір ғимараттардың іргетасы елдің арманынан, азаматтың табандылығынан, ұрпаққа деген жанашырлықтан қаланады. Бүгінгі Нұртас Оңдасынов атындағы мектеп – сондай тарихы терең, тағылымы мол білім ордасы. Бұл мектептің тарихын айтқанда, ең алдымен оның қалай салынғанын айтуымыз керек. Өйткені осыдан елу жылдай бұрын ауыл балалары үшін бой көтерген үш қабатты мектептің әр кірпішінде сол дәуірдің тынысы, азаматтардың еңбегі, елдің үміті жатыр.
БӘРІ ЕСКІ БІР ҚАБАТТЫ МЕКТЕПТЕН БАСТАЛДЫ
Осыдан шамамен елу жыл бұрын Жетісай қаласы Мақтаарал ауданының орталығы болатын.
Қала құрылысы енді қарқын алып, жаңа нысандар бой көтеріп жатқан кез. Ал Құрбан ата мен Әбибулла ауылдарынан қатынап оқитын балалар үшін білім алатын мектептің ғимараты шағын ғана, бір қабатты ескі нысан еді.
Ол кезде мектеп Қазақ КСР-інің 40 жылдығы атындағы мектеп деп аталатын.
Оқушы көбейді.
Ел көбейді.
Қала өсті.
Ал ескі мектеп ғимараты балалардың талабына, уақыттың өзгерісіне сай келмей бара жатты.
Осы жағдайға алаңдаған азаматтардың бірі – ел ішінде Тоймағанбет Тойжан ағай атанған Мергенбаев Тоймағанбет еді.
Тойжан ағай мектептің жағдайын жүрегіне жақын қабылдады.
«Балаларға жаңа мектеп керек» деген оймен мәселені аудан басшылығына жеткізді.
ТӨРТ ҚАБЫРҒАДАН ҮЛКЕН АРМАНҒА ДЕЙІН
Сол кездегі аудан басшысы Спақұл Малдыбековке арнайы кіріп, мектеп салу туралы ұсынысын айтты.
Қолындағы құжаттарын көрсетті.
Мектептің эскизін жайып қойды.
Спақұл Малдыбеков мәселенің маңызын түсінді.
Бірақ ол кезеңнің өз тәртібі бар еді. Кеңестік дәуірде ірі құрылыс мәселесі оңай шешілмейтін. Әсіресе ауылдық жерде үш қабатты мектеп салу – аудан көлемінен асып түсетін үлкен шаруа.
Сол кезде Спақұл Малдыбековтің:
«Тойжан, бұл іске Дінмұхамед Қонаевтың қолдауы қажет»
деген мазмұндағы пікірі істің бағытын айқындады.
Сөйтіп, мектеп құрылысының мәселесі жоғары деңгейге көтерілді.
ЖҰМАҒҰЛ АПАНЫҢ ҮЛКЕН ЕҢБЕГІ
Сол уақытта ауданымыздан шыққан Социалистік Еңбек Ері, Жоғарғы Кеңестің депутаты Жұмагүл Сәуірбаева елдің сөзін жоғарыға жеткізе алатын беделді тұлға еді.
Тойжан ағайдың қолындағы мектеп құрылысына қатысты құжаттарды алып, Жұмагүл апамыздың Дінмұхамед Ахметұлы Қонаевтың қабылдауына кіріп, мектеп құрылысына қажетті рұқсаттың алынуына ықпал еткені ел арасында күні бүгінге дейін айтылады.
Міне, бір мектептің тарихында қанша адамның еңбегі тоғысып жатыр.
Тойжан ағай – бастама көтерді.
Спақұл Малдыбеков – қолдады.
Жұмагүл Сәуірбаева – республикалық деңгейде мәселені жеткізді.
Дінмұхамед Қонаев – қажетті шешімге жол ашты.
Ал сол шешімді жүзеге асыру үшін құрылысшылар іске кірісті.
ЖҰМАНОВ БАСТАҒАН ҚҰРЫЛЫС
Мектептің құрылысы сол кездегі ПМК құрылыс басшысы Жұманов атамыздың басшылығымен басталды.
Құрылыс алаңында жұмыс қызды.
Іргетасы қаланды.
Алғашқы кірпіші өрілді.
Қабырғасы көтерілді.
Бірінші қабат пайда болды.
Екінші қабат бой көтерді.
Үшінші қабаттың қабырғасы асқақтады.
Сол кездегі ауылдық жер үшін бұл – үлкен оқиға еді.
Үш қабатты мектеп!
Бүгінгі күні біз үшін үйреншікті көрінетін бұл көрініс сол уақытта ауыл балалары үшін үлкен арман болатын.Тіпті Жетісайдың өзінде үш қабатты ғимараттар жаппай бой көтере қоймаған кезеңде ауыл балалары үшін осындай үлкен мектептің салынуы – елдің білімге деген көзқарасының биіктігін көрсетті.
БҰЛ – ЖАЙ ҒАНА ҚҰРЫЛЫС ЕМЕС ЕДІ
Сол мектептің қабырғасы көтерілген сайын елдің үміті де көтерілді.
Ата-ана:
«Балам енді кең, жақсы мектепте оқиды», – деді.
Ұстаз:
«Шәкіртке жақсы жағдай жасалды», – деді.
Ал бала:
«Менің де үлкен арманым бар», – деп мектеп табалдырығын аттады.
Сөйтіп, құрылысшылар салған үш қабатты ғимарат бірте-бірте ұрпақтың болашағына айналды.
ТОЙЖАН АҒАЙДЫҢ ЕКІНШІ ҮЛКЕН ОЙЫ
Тойжан ағайдың ойы мектеп ғимаратын салумен ғана шектелмеді.
Ол заманның талабын жақсы түсінді.
Ауыл шаруашылығына механизатор керек.
Автобус жүргізетін шофер керек.
Техниканы білетін жастар керек.Сондықтан мектепте оқу-өндірістік комбинатын ашу, балаларды кәсіпке баулу мәселесін көтерді.
Мектепке көлік макеті, қосалқы бөлшектер алдырылып, оқушыларға техника тілін үйретуге жағдай жасалды.
Көлік жүргізу сабағы енгізілді.
Балалар мектеп қабырғасында жүріп-ақ еңбекке, техникаға, мамандыққа жақындай түсті.
Бүгінгі тілмен айтсақ, бұл – сол кезеңдегі кәсіптік бағдар берудің озық үлгісі еді.
Менің әкем Ильичбайдың Жетісай қаласындағы автобазада жұмыс істегені де осы кезеңмен сабақтас.
Осы тұста бір нәрсеге еріксіз ойға қаласың:
Бір жақсы адамның бастаған ісінің шарапаты екінші адамға, одан үшінші адамға жетіп, ақырында тұтас ұрпаққа пайдасын тигізген.
Міне, елдік істің құдіреті осында.
КЕЙІН МЕКТЕПКЕ НҰРТАС ОҢДАСЫНОВТЫҢ ЕСІМІ БЕРІЛДІ
Уақыт өте келе мектеп тарихында тағы бір айтулы кезең болды.
Мектепті басқарған Мұңайтпас ағайдың тұсында білім ордасына қазақтың біртуар мемлекет және қоғам қайраткері Нұртас Оңдасыновтың есімін беру мәселесіне атсалысты.
Мұңайтпас ағайдың да мектеп тарихында өзіндік орны бар.
Спортты жақсы көретін, кітапты көп оқитын, білімге құштар балаларды жанына жинайтын, шәкірттің талабын қолдайтын азамат болды.
Осылайша кезінде Қазақ КСР-інің 40 жылдығы атындағы мектеп болған білім ордасы уақыт өте келе Нұртас Оңдасынов атындағы мектепке айналды.
Атауы өзгерді.
Заман өзгерді.
Бірақ мектептің рухы өзгерген жоқ.
АЛ МЕКТЕПТІҢ ШЫН ТАРИХЫ – ОНЫ БІТІРГЕН ТҮЛЕКТЕРІ
Бүгін осы мектеп туралы сөз қозғағанда, үш қабатты ғимараттың қалай салынғанын ғана айту аз. Өйткені сол ғимараттың шын бағасын оның түлектері көрсетеді.
Осы мектептен қаншама азамат түлеп ұшты?!
Мақұлбековтер, Елшібаевтар, Есжановтар, Махановтар, Егеновтер, Әбдірайымовтар, Ахметовтер, Әбдіркерімовтер, Өнербаевтар, Мергенбаевтар, Сәтенбековтер, Сативтер, Қожахметовтер және тағы қаншама әулеттің ұл-қыздары осы мектептің табалдырығын аттап, үлкен өмірге қанат қақты.
Бұл тізімді атай берсең, жалғаса береді.
Өйткені мектеп бір ғана әулеттің емес.
Бұл – тұтас елдің мектебі.
Бір түлек ел басқарды.
Бірі кәсіп жасады.
Бірі ұстаздық жолды таңдады.
Бірі ғылымға кетті.
Бірі өндірісте еңбек етті.
Бірі елдің әр саласында абыройлы қызмет атқарды.
Бірақ қай саланы таңдаса да, олардың өміріндегі ортақ бір мекен бар.
Ол – осы мектеп.
КИЕЛІ ҚАРА ШАҢЫРАҚ
Қазақ үшін қара шаңырақтың орны ерекше.
Қара шаңырақ – атадан балаға, баладан немереге жалғасатын қасиетті мекен.
Ал мектеп те сондай.
Бір буын келеді.
Бір буын кетеді.
Бірақ мектеп қалады.
Кеше осы мектепте ата-анасы оқыды.
Бүгін оның баласы оқиды.
Ертең немересі келуі мүмкін.Сондықтан Нұртас Оңдасынов атындағы мектеп – талай отбасының киелі қара шаңырағына айналған білім ордасы.
Оның әр дәлізінде балалық шақтың ізі бар.
Әр сыныбында бір ұрпақтың естелігі бар.
Әр қабырғасында ұстаздың дауысы, шәкірттің күлкісі, алғашқы қоңыраудың үні қалған.
СОЛ АЛҒАШҚЫ КІРПІШТІҢ САЛМАҒЫ
Бүгін мектептің үш қабатты ғимаратына қарап тұрып, оның алғашқы кірпіші қаланған сәтті елестетудің өзі әсерлі.
Сол кірпішті қалаған адамдардың көбісі бүгінде арамызда болмауы мүмкін.
Бірақ олардың еңбегі тұр.
Олар салған мектеп тұр.
Олар оқытқан шәкірттер тұр.
Олар тәрбиелеген азаматтар ел ішінде жүр.
Тойжан ағайдың арманы – мектепке айналды.
Спақұл Малдыбековтің қолдауы – тарихқа айналды.
Жұмагүл апаның еңбегі – ұрпаққа қалған аманатқа айналды.
Құрылысшылардың маңдай тері – осы ғимараттың әр кірпішінде қалды.
Ал Дінмұхамед Қонаевтың заманындағы сол үлкен шешімнің шарапатын бүгінде бірнеше ұрпақ көріп отыр.
БІР МЕКТЕП – МЫҢДАҒАН ТАҒДЫР
Бір кездері Құрбан ата мен Әбибулла ауылдарынан қатынап оқитын балаларға тарлық еткен бір қабатты ескі мектеп болды.
Сол балалардың болашағын ойлаған азаматтар болды.
Содан кейін үш қабатты мектеп бой көтерді.
Ал сол мектептен кейінгі жылдары мыңдаған шәкірт түлеп ұшты.
Демек, бір мектептің салынуы – бір ғимараттың салынуы емес.
Ол – мыңдаған тағдырға жол ашу.
Бір бала білім алады.
Білім алған бала маман болады.
Маман елге қызмет етеді.
Елге қызмет еткен адамның еңбегі келесі ұрпаққа жетеді.
Осылайша бір кезде қаланған іргетастың шарапаты ондаған жыл бойы жалғасады.
СОНДЫҚТАН БҰЛ – КИЕЛІ ҚАРА ШАҢЫРАҚ
Бүгінгі Нұртас Оңдасынов атындағы мектептің тарихына көз салғанда, оның ең үлкен байлығы үш қабатты ғимараты емес екенін түсінесің.
Оның ең үлкен байлығы – сол мектепті салдырған ел азаматтарының еңбегі және сол мектептен түлеп ұшқан мыңдаған шәкірті.
Бір кездері ауыл балалары үшін салынған мектеп бүгінде талай әулеттің ортақ тарихына айналды.
Тойжан ағайдың арманы болған мектеп – талай баланың арманына қанат бітірді.
Бір кездері құрылыс алаңында қаланған алғашқы кірпіш бүгінде мыңдаған түлектің жүрегінде сақталған естелікке айналды.
Сондықтан бұл мектепке қарап:
«Мынау – жай ғана мектеп»
деп айта алмайсың.
Бұл – тарих.
Бұл – тағылым.
Бұл – ұрпақ сабақтастығы.
Бұл – талай әулеттің балалық шағы.
Бұл – мыңдаған түлектің қанат қаққан мекені.
Бұл – киелі қара шаңырақ.
Жылдар өте берсін.
Замандар өзгерсін.
Мектептің қабырғасы жаңарсын.
Бірақ оның тарихы ұмытылмасын.
Себебі бүгінгі мектептің табалдырығын аттап жүрген әр бала бір күні осы мектептің тарихын жалғастырады.
Ал ертең олар да:
«Мен де осы киелі қара шаңырақтан түлеп ұштым»
деп мақтанышпен айтатын болады.
Бір кездері үш қабатты мектеп салу үлкен арман еді.
Сол арман бүгінде мыңдаған тағдырдың бастауы болды.
Ғалымжан Ильичбайұлы Әбілқайыров,
Жетісай ауданының білім бөлімінің баспасөз хатшысы.
Жетісай ауданы.
