Биология — тірі табиғаттың заңдылықтарын танытып, адам мен қоршаған ортаның өзара байланысын түсінуге мүмкіндік беретін пән. Мектептегі биологиялық білім оқушының ғылыми дүниетанымын қалыптастырумен қатар, табиғатқа жауапкершілікпен қарауына негіз болады. Сондықтан биология мұғалімінің міндеті — пәндік білімді меңгерту, оқушыны сұрақ қоюға, бақылау жүргізуге және дәлелге сүйеніп қорытынды жасауға үйрету.
Биологияны оқытуда зерттеушілік тәсілдің орны ерекше. Зерттеу барысында оқушы дайын ақпаратты қабылдаумен шектелмей, белгілі бір құбылыстың себебін анықтауға ұмтылады. Ол мәселені тұжырымдайды, болжам ұсынады, тәжірибе барысын жоспарлайды және алынған нәтижені талдайды. Осындай жүйелі әрекет оқушыға ғылыми білімнің қалай қалыптасатынын түсінуге көмектеседі.
Зерттеушілік дағдыны дамыту үшін күрделі құрал-жабдық әрдайым қажет емес. Мысалы, тұқымның өнуіне ылғалдың әсерін зерттеу кезінде оқушылар бір өсімдік түрінің тұқымдарын алып, оларды әртүрлі ылғал жағдайында бақылай алады. Бұл жұмыста жарық, температура және тұқым саны сияқты өзге жағдайларды бірдей сақтау маңызды. Оқушылар бақылау нәтижелерін күнделікке тіркеп, кесте құрады, өнген тұқымдар санын салыстырады. Мұғалім олардың назарын тәжірибенің әділ жүргізілуіне және қорытындының нақты деректерге сәйкестігіне аударады.
Зертханалық және практикалық жұмыстар теориялық білімді нақты бақылаумен байланыстырады. Микроскоп арқылы өсімдік жасушаларын қарастыру, жапырақтардың сыртқы құрылысын салыстыру немесе мектеп ауласындағы өсімдіктерді сипаттау оқушылардың пәнге қызығушылығын арттыруға мүмкіндік береді. Әр жұмыстың мақсаты түсінікті, орындалу реті оқушының жас ерекшелігіне сай болуы қажет. Құралдарды дұрыс пайдалану, қауіпсіздік ережелерін сақтау және тірі ағзаларға ұқыпты қарау зерттеу мәдениетінің ажырамас бөлігі саналады.
Биология сабағы экологиялық жауапкершілікті қалыптастыруға да жағдай жасайды. Жергілікті табиғат нысандарын бақылау арқылы оқушылар өз өлкесінің биологиялық алуантүрлілігімен танысады. Мәселен, мектеп ауласындағы өсімдіктердің маусымдық өзгерістерін тіркеу немесе құстарды мазаламай бақылау табиғи ортадағы байланыстарды түсінуге көмектеседі. Осындай тапсырмаларда табиғатты қорғау туралы пікірлер нақты бақылаумен және күнделікті әрекетпен ұштасады.
Цифрлық ресурстарды мақсатты қолдану оқу мазмұнын көрнекі етуге мүмкіндік береді. Жасушаның үшөлшемді моделі, биологиялық үдерістердің анимациясы және виртуалды тәжірибелер көзге бірден көрінбейтін құбылыстарды түсіндіруге көмектеседі. Мұндай материалдармен жұмыс кезінде оқушыларға ақпарат көзін тексеруді, модель мен нақты нысанның айырма
МЕЛДЕХАН АЙНУР МҰХИТҚЫЗЫ,
«№11 «Жеңіс» мектеп-гимназия» коммуналдық мемлекеттік мекемесінің биология пәнінің мұғалімі,
Жетісай ауданы.
