Қазіргі қоғам ғылым мен техниканың қарқынды дамуымен сипатталады. Өндірістің, медицинаның, ауыл шаруашылығының, экологияның және көптеген технологиялық салалардың дамуы химия ғылымымен тығыз байланысты. Сондықтан мектепте химия пәнін сапалы оқыту – заман талабынан туындаған маңызды міндеттердің бірі. Алайда химия пәні мазмұнының күрделілігімен ерекшеленеді. Оқушылар көптеген жаңа ұғымдармен, заңдармен, формулалармен және есептеу әдістерімен танысады. Кейбір тақырыптар абстрактілі болғандықтан, оларды меңгеру белгілі бір қиындықтар туғызады. Сабақ уақытында барлық оқушының жеке ерекшеліктерін ескеріп, біліміндегі олқылықтарды толық жою әрдайым мүмкін бола бермейді. Осындай жағдайда қосымша сабақтар оқыту үдерісінің тиімділігін арттыратын маңызды құрал ретінде көрінеді.
Қосымша сабақтар – оқушылардың білімін толықтыруға, пәнді тереңдетіп оқуға және шығармашылық қабілеттерін дамытуға бағытталған оқу жұмысының ерекше түрі. Олар оқушылардың жеке қажеттіліктерін ескеруге мүмкіндік береді және оқу нәтижелерін жақсартуға ықпал етеді.
Химия пәнін оқытудағы өзекті мәселелер
Мектеп тәжірибесінде химия пәнін оқыту барысында бірнеше қиындықтар кездеседі. Біріншіден, оқушылардың дайындық деңгейі әртүрлі болады. Кейбір оқушылар жаңа материалды тез меңгерсе, енді біреулері қосымша түсіндіруді қажет етеді. Екіншіден, химиялық ұғымдардың көпшілігі көзге көрінбейтін микродүние процестеріне негізделгендіктен, оларды елестету қиынға соғады. Үшіншіден, оқу бағдарламасының көлемі үлкен болғандықтан, барлық тақырыптарды терең қарастыруға уақыт жеткіліксіз болуы мүмкін.
Сонымен қатар көптеген оқушылар химиялық есептер шығаруда қиындықтарға тап болады. Реакция теңдеулерін құрастыру, зат мөлшерін есептеу, ерітінділердің концентрациясын анықтау сияқты тапсырмалар логикалық ойлауды және математикалық білімді қажет етеді. Қосымша сабақтар осы мәселелерді шешудің тиімді жолдарының бірі болып табылады.
Қосымша сабақтардың білім сапасын арттырудағы рөлі
Қосымша сабақтардың негізгі мақсаты – оқушылардың біліміндегі кемшіліктерді түзету және олардың оқу жетістіктерін арттыру. Мұндай сабақтар барысында мұғалім күрделі тақырыптарды қайта түсіндіріп, қосымша тапсырмалар береді және әр оқушының білім деңгейіне сәйкес жұмыс жүргізеді.
Қосымша сабақтар оқушыларға оқу материалын бірнеше рет қайталауға мүмкіндік береді. Ғалымдардың зерттеулері бойынша, ақпаратты жүйелі түрде қайталау білімнің ұзақ мерзімді есте сақталуына ықпал етеді. Сондықтан химиядан қосымша дайындық алған оқушылардың тақырыптарды меңгеру деңгейі жоғары болады.
Сонымен қатар қосымша сабақтарда теориялық білім мен практикалық әрекет өзара байланыста қарастырылады. Бұл оқушылардың білімді тек есте сақтап қана қоймай, оны нақты жағдайларда қолдана білуіне мүмкіндік береді.
Практикалық және зертханалық жұмыстардың маңызы
Химия – эксперименттік ғылым. Сондықтан химияны сапалы меңгеру үшін теориялық біліммен қатар тәжірибелік жұмыстардың маңызы ерекше. Қосымша сабақтар барысында оқушылар әртүрлі зертханалық жұмыстарды орындап, химиялық құбылыстарды тәжірибе жүзінде бақылайды.
Зертханалық жұмыстар оқушылардың танымдық белсенділігін арттырады. Олар тәжірибе нәтижелерін бақылап, салыстырады, талдайды және қорытынды жасайды. Бұл ғылыми зерттеу әдістерін меңгеруге көмектеседі. Сонымен бірге оқушылар қауіпсіздік техникасын сақтауды, құрал-жабдықтарды дұрыс пайдалануды және эксперимент нәтижелерін рәсімдеуді үйренеді.
Практикалық жұмыстар барысында оқушылардың дербестігі артып, жауапкершілік сезімі қалыптасады. Олар ғылыми фактілерге сүйене отырып ой қорытуға үйренеді және өз пікірлерін дәлелдеуге дағдыланады.
Оқушылардың пәнге деген қызығушылығын қалыптастыру
Қосымша сабақтардың маңызды артықшылықтарының бірі – оқушылардың химияға деген қызығушылығын арттыруы. Қызықты тәжірибелер, өмірмен байланысты мысалдар және заманауи ғылыми жаңалықтар оқушылардың пәнге деген ынтасын күшейтеді.
Мысалы, тағам өнімдерінің құрамы, тұрмыстық химия, дәрілік заттар, қоршаған ортаны қорғау мәселелері сияқты тақырыптарды қарастыру оқушыларға химияның күнделікті өмірдегі маңызын түсінуге көмектеседі. Олар химияның тек мектеп пәні ғана емес, адам өмірінің барлық саласында кездесетін маңызды ғылым екенін ұғынады.
Пәнге деген қызығушылықтың артуы оқушылардың оқу мотивациясын жоғарылатып, өздігінен білім алуға деген ұмтылысын қалыптастырады.
Зерттеушілік және шығармашылық қабілеттерді дамыту
Бүгінгі таңда білім беру жүйесінің басты міндеттерінің бірі – шығармашыл әрі бәсекеге қабілетті тұлға қалыптастыру. Қосымша сабақтар осы мақсатқа жетуге мүмкіндік береді.
Қосымша сабақтар барысында оқушылар ғылыми жобалармен айналысып, шағын зерттеу жұмыстарын жүргізе алады. Олар гипотеза ұсынуды, ақпарат жинауды, эксперимент ұйымдастыруды және зерттеу нәтижелерін талдауды үйренеді.Зерттеушілік қызмет оқушылардың сыни ойлауын, шығармашылық қабілетін және ғылыми дүниетанымын қалыптастырады. Бұл дағдылар тек химия пәнінде ғана емес, болашақ кәсіби қызметінде де үлкен маңызға ие.
Ұлттық бірыңғай тестілеу мен олимпиадаларға дайындық
Химия пәні бойынша қосымша сабақтардың тағы бір маңызды бағыты – оқушыларды түрлі білім сайыстарына, олимпиадаларға және Ұлттық бірыңғай тестілеуге дайындау.Қосымша сабақтарда оқушылар күрделі есептерді шығару тәсілдерін меңгереді, тест тапсырмаларын орындау жылдамдығын арттырады және уақытты тиімді пайдалануды үйренеді. Мұғалім әр тақырып бойынша кездесетін типтік қателерді талдап, оларды болдырмау жолдарын түсіндіреді.Нәтижесінде оқушылардың білім деңгейі жоғарылап, емтихан нәтижелері жақсарады. Бұл олардың жоғары оқу орындарына түсу мүмкіндігін арттырады.
Жеке тұлғаға бағытталған оқыту мүмкіндігі
Қосымша сабақтардың тиімділігі олардың жеке тұлғаға бағытталған сипатымен де түсіндіріледі. Мұғалім әр оқушының қабілетін, қызығушылығын және білім деңгейін ескеріп жұмыс жүргізе алады.
Дарынды оқушыларға күрделі тапсырмалар ұсынылса, үлгерімі төмен оқушылармен білімдегі олқылықтарды жоюға бағытталған жұмыстар жүргізіледі. Мұндай тәсіл әр оқушының өз мүмкіндігін толық жүзеге асыруына жағдай жасайды.Жеке жұмыс нәтижесінде оқушылардың өзіне деген сенімі артып, оқу әрекетіне белсенді қатысуы күшейеді.
Қорыта айтқанда, химия пәні бойынша қосымша сабақтар білім беру сапасын арттырудың маңызды және тиімді құралдарының бірі болып табылады. Олар оқушылардың теориялық білімін тереңдетіп, практикалық дағдыларын жетілдіреді, ғылыми дүниетанымын қалыптастырады және зерттеушілік қабілеттерін дамытады. Сонымен қатар қосымша сабақтар пәнге деген қызығушылықты арттырып, емтихандар мен олимпиадаларға сапалы дайындалуға мүмкіндік береді.Қазіргі білім беру жағдайында химия пәні бойынша қосымша сабақтарды жүйелі ұйымдастыру оқушылардың оқу жетістіктерін жақсартуға, олардың ғылымға қызығушылығын дамытуға және болашақта білікті маман болып қалыптасуына маңызды үлес қосады.
Аскарова Айгерим Усербековна,
«Н.Төреқұлов атындағы №13 ЖББМ» КММ қосымша білім беру педагогы.
Жетісай ауданы.
