Мектептегі тәрбие жұмысы – бала тұлғасының қалыптасуына ықпал ететін маңызды бағыттардың бірі. Аға вожатый ретінде күнделікті жұмыс барысында мен мұны анық сезінемін. Себебі біздің міндетіміз белгілі бір мерекеге орай іс-шара ұйымдастырумен, оқушыларды сахнаға шығарып, түрлі байқаулар өткізумен ғана шектелмейді. Мен үшін аға вожатый болу – әр баланың бойындағы қабілетті байқау, оның бастамасына қолдау көрсету, жауапкершілікке үйрету және мектеп өміріне белсенді араласуына мүмкіндік жасау.
Қазіргі оқушы бұрынғыдан өзгеше. Бүгінгі балалар ақпаратты өте жылдам қабылдайды, жаңалыққа құмар, технологияны еркін меңгереді. Әлеуметтік желілер мен цифрлық платформалар олардың күнделікті өмірінің бір бөлігіне айналды. Сондықтан тәрбие жұмысы да уақыт талабына сай өзгеруі қажет деп есептеймін.
Бүгінгі балаға дайын сценарий ұсынып, соны орындауды талап ету жеткіліксіз. Оқушының өз ойын айтуына, таңдау жасауына, бастама көтеруіне және сол бастамасының нәтижесін көруіне жағдай жасауымыз керек.
Әр оқушының өз үні болуы керек
Жұмыс барысында байқағаным – балаға сенім артылған кезде оның белсенділігі де өзгереді. Кейде біз оқушыларды «белсенді» және «белсенді емес» деп бөліп қарауға бейімбіз. Мектептегі іс-шараларға үнемі қатысып жүрген оқушыларды жақсы танимыз. Ал көпшілік алдына шыға бермейтін балалардың арасында да ерекше қабілет пен тың идея иелері аз емес.
Бір оқушы көпшілік алдында жақсы сөйлесе, екіншісі сурет салуға бейім болуы мүмкін. Бірі бейнеролик жасауды жақсы меңгерсе, енді бірі ұйымдастырушылық қабілетімен ерекшеленеді. Кейбір бала сахнаға шығуға ұялғанымен, топтық жұмыста өзгелерге көмектесіп, жауапкершілікті үнсіз атқарады.
Аға вожатый ретінде мен үшін осындай ерекшеліктерді байқап, баланың өзіне лайықты бағыт табуына мүмкіндік беру маңызды.
Оқушыға «Мынаны орында» дегеннен гөрі, «Сенің ойың қандай?», «Бұл жұмысты қалай ұйымдастырар едің?», «Мектебімізде қандай жаңалық болғанын қалайсың?» деген сұрақтар қойған тиімді. Осындай қарапайым сұрақтың өзі баланың өзін мектеп өмірінің маңызды мүшесі ретінде сезінуіне ықпал етеді.
Дайын іс-шарадан оқушы бастамасына
Меніңше, қазіргі тәрбие жұмысының басты ерекшелігі – оқушыны іс-шараның жай қатысушысы емес, идея авторы ретінде қабылдау.
Мәселен, экологиялық акция ұйымдастырсақ, оның мақсаты тек мектеп ауласын тазалап, суретке түсумен аяқталмауы керек. Оқушы табиғатты қорғаудың маңызын түсініп, тазалықты күнделікті мәдениетінің бір бөлігіне айналдырса, жұмыстың нәтижелі болғаны.
Қайырымдылық шараларында да бала өзгенің жағдайына жанашырлықпен қарауды үйренуі қажет. Ал патриоттық бағыттағы жұмыстар туған жерді құр сөзбен сүюге емес, елге пайдалы болуға, мемлекеттік құндылықтарды құрметтеуге, мектеп пен қоғамдық ортаға жауапкершілікпен қарауға бағытталуы тиіс.
Сондықтан кез келген іс-шараны жоспарлаған кезде өзіме: «Осы жұмыстан бала қандай тәжірибе алады?» деген сұрақ қоюға тырысамын.
Өйткені өткізілген шара ұмытылуы мүмкін, ал сол шара барысында қалыптасқан жақсы қасиет бала бойында ұзақ сақталады.
Көшбасшылыққа мүмкіндік беру
Аға вожатый қызметіндегі маңызды бағыттардың бірі – оқушылардың көшбасшылық қасиетін дамыту.
Мен көшбасшылықты тек сахнада сөйлейтін немесе мектеп парламентінің құрамындағы оқушыларға тән қасиет деп есептемеймін. Көшбасшылық – жауапкершілік ала білу, өз ойын жеткізу, өзгелерді тыңдау, ортақ шешімге келе білу, бастаған істі соңына дейін жеткізу.
Осы қасиеттерді қалыптастыру үшін оқушыларға нақты жауапкершілік беру қажет.
Мектеп парламенті, еріктілер қозғалысы, өзін-өзі басқару ұйымдары, түрлі әлеуметтік және шығармашылық жобалар оқушының бойындағы осындай қабілеттерді дамытуға мүмкіндік береді. Мұндай жұмыстарда біз балалар үшін бәрін өзіміз жасап бермеуіміз керек. Керісінше, бағыт көрсетіп, шешімді өздерінің қабылдауына мүмкіндік берген дұрыс.
Әрине, оқушы кейде қателеседі. Бірақ сол қателігін саралап, одан қорытынды шығарудың өзі – үлкен тәжірибе.
Цифрлық ортадағы тәрбие
Қазіргі тәрбие жұмысында әлеуметтік желінің ықпалын ескермеу мүмкін емес. Оқушылардың едәуір бөлігі бос уақытын цифрлық кеңістікте өткізеді. Сондықтан мен әлеуметтік желіні тек қауіп ретінде емес, тәрбиелік жұмыстың жаңа мүмкіндігі ретінде де қарастырамын.
Оқушылармен бірге пайдалы бейнероликтер түсіру, мектеп жаңалықтарын таныстыру, кітап оқу челлендждерін ұйымдастыру, ұлттық құндылықтарды дәріптеу, экологиялық және қайырымдылық бастамаларды насихаттау арқылы цифрлық ортаны жақсы мақсатқа пайдалануға болады.
Сонымен бірге оқушылардың цифрлық мәдениетін қалыптастыру да маңызды. Әлеуметтік желідегі әдеп, кибербуллингтен сақтану, жеке ақпаратты қорғау, жалған ақпаратқа сенбеу, өзгенің ар-намысына құрметпен қарау – бүгінгі тәрбиенің ажырамас бөлігі.
Біз баланы цифрлық ортадан толық алыстата алмаймыз. Бірақ сол ортада өзін дұрыс ұстауға үйрете аламыз.
Баламен байланыс сенімнен басталады
Өз тәжірибемде тәрбие жұмысындағы ең маңызды құндылықтардың бірі – сенім екеніне көз жеткізіп келемін.
Оқушы бізді тек тапсырма беретін адам ретінде қабылдамауы керек. Ол қажет кезде келіп, ойын айта алатынын, ұсынысының тыңдалатынын сезінуі маңызды.
Кейде баланың қабілетін ашуға үлкен жобаның қажеті болмайды. «Сен осы жұмысты ұйымдастырып көрші», «Сенің идеяң маған ұнады», «Сенің қолыңнан келеді» деген бір ауыз сөздің өзі балаға қанат бітіруі мүмкін.
Әсіресе үнемі назарға іліге бермейтін оқушыларды қоғамдық жұмыстарға тартып, кішкентай жетістігінің өзін бағалау маңызды. Себебі мектеп әр бала өзін қажет әрі маңызды сезінетін орта болуы керек.
Нәтиже – баланың өзгерісінде
Мен үшін аға вожатый жұмысының нәтижесі өткізілген іс-шаралардың санымен өлшенбейді. Бір оқу жылында ондаған шара өткізуге болады. Бірақ сол жұмыстар оқушының көзқарасына әсер етпесе, жауапкершілігін арттырмаса, оның тәрбиелік мағынасы толық ашылмайды.
Ал кеше көпшілік алдына шығуға ұялатын баланың бүгін өз идеясын еркін таныстыруы, үнемі сыртта жүретін оқушының ортақ іске қызығушылық танытуы, балалардың өздері қайырымдылық немесе экологиялық бастама ұсынуы – мен үшін тәрбие жұмысының нақты нәтижесі.
Сондықтан өз қызметімді «іс-шара өткізуші» маман ретінде емес, оқушы бастамасына жол ашатын педагог ретінде қабылдаймын.
Уақыт өзгерген сайын аға вожатый қызметінің мазмұны да жаңарып келеді. Бүгін бізге шығармашыл, цифрлық сауатты, балалармен тіл табыса алатын, олардың пікірін құрметтейтін және жаңашылдыққа ашық болу қажет.
Менің кәсіби ұстанымым – әр баланың бойында ашылмаған мүмкіндік бар. Біздің міндетіміз – сол мүмкіндікті дер кезінде байқап, сенім білдіріп, дұрыс бағыт көрсету.
Іс-шара бір күнде аяқталады. Ал балаға берілген сенім, жауапкершілік, жақсы тәрбие мен өмірлік тәжірибе оның болашағына бірге барады. Сондықтан аға вожатый қызметінің ең үлкен нәтижесі – әдемі безендірілген сахна немесе өткізілген шаралардың көптігі емес, өз ойын айта алатын, жауапкершілікті сезінетін, ұлттық құндылықтарды құрметтейтін, қоғамға пайдалы болуға ұмтылатын тұлғаның қалыптасуына үлес қосу.
Мен үшін аға вожатый болудың мәні де, мәртебесі де – осында.
68 «Жібек жолы» жалпы білім беретін мектеп
КММ аға вожатый
Паташова Нурила Мамынтаевна
ЖЕТІСАЙ АУДАНЫ
