Қазақ халқы «Кітап – білім бұлағы, білім – өмір шырағы» деп бекер айтпаған. Адамзат өркениетінің ғасырлар бойы жинақтаған рухани қазынасы кітап арқылы ұрпақтан ұрпаққа жетіп келеді. Кітап – адамның ой-өрісін кеңейтетін, дүниетанымын қалыптастыратын, сөздік қорын байытып, рухани әлемін кемелдендіретін құндылық.
Бүгінгі таңда ақпараттың сан алуан түрі қолжетімді болып, цифрлық технологиялар күнделікті өміріміздің ажырамас бөлігіне айналды. Әлеуметтік желілер мен түрлі электронды платформалардан қажетті ақпаратты жылдам табуға мүмкіндік бар. Алайда ақпаратты жылдам қабылдау мен кітапты терең оқудың арасында үлкен айырмашылық бар. Кітап оқу адамды ойлануға, салыстыруға, талдауға, өз пікірін қалыптастыруға үйретеді. Сондықтан технология дамыған заманда да кітаптың адам өміріндегі маңызы төмендемейді.
Қазақ тілі мен әдебиеті пәнінің мұғалімі ретінде мен кітап оқудың адам қалыптасуындағы ерекше рөлін күнделікті педагогикалық тәжірибемнен көріп келемін. Әдеби шығарманы оқыған оқушы кейіпкердің іс-әрекетін саралайды, оның қуанышы мен қайғысын сезінуге тырысады, жақсы мен жаманды ажыратады. Бір шығарманың өзі баланың дүниеге деген көзқарасына әсер етіп, оның бойында адамгершілік, мейірімділік, отансүйгіштік, жауапкершілік секілді қасиеттерді қалыптастыруы мүмкін.
Әдеби кітап – тек оқылатын шығарма емес, ол – адаммен сырласатын рухани әлем. Абайдың қара сөздерін оқыған адам ойға шомады, Мұхтар Әуезовтің шығармаларын оқыған оқырман қазақ халқының тарихы мен тағдырын тереңірек түсінеді. Ілияс Есенберлиннің тарихи туындылары ел тарихына деген қызығушылықты арттырса, Мағжан Жұмабаевтың сырлы жырлары оқырманның эстетикалық талғамын қалыптастырады. Ал қазіргі қазақ қаламгерлерінің шығармалары бүгінгі қоғамның тынысын танып, заманауи мәселелерді пайымдауға мүмкіндік береді.
Кітап оқу арқылы адам ең алдымен өзімен өзі тілдеседі. Оқыған шығармасына қатысты өз ойын саралайды, кейіпкердің әрекетіне баға береді, өмірлік жағдайлармен салыстырады. Осы арқылы адамның сыни ойлау қабілеті дамып, сөз саптауы мен сауатты сөйлеу мәдениеті қалыптасады. Әсіресе жас ұрпақ үшін мұның маңызы зор.
Бүгінгі оқушы – ертеңгі ел азаматы. Сондықтан оның қандай кітап оқитыны, қандай ой түйетіні – қоғам үшін маңызды мәселе. Жас ұрпақты кітап оқуға шақыру тек мектептің немесе мұғалімнің міндеті емес. Бұл – ата-анаға да, қоғамға да ортақ жауапкершілік.
Балаға «кітап оқы» деп талап қойғаннан гөрі, оның кітапқа деген қызығушылығын ояту әлдеқайда маңызды. Ол үшін баланың жас ерекшелігі мен қызығушылығына сай шығарманы таңдауға көмектесу қажет. Кейде баланың қолына өзіне ұнайтын бір жақсы кітапты ұстату – оның тұрақты оқырман болып қалыптасуына жасалған алғашқы қадам болуы мүмкін.
Отбасындағы кітап оқу мәдениетінің де орны ерекше. Бала ата-анасының кітап оқып отырғанын көрсе, кітапты табиғи қажеттілік ретінде қабылдай бастайды. Үйде кітап туралы әңгіме айтылып, оқылған шығарма талқыланып отырса, баланың оқуға деген ынтасы арта түседі. Сондықтан кітап оқу мәдениетін қалыптастыруды отбасынан бастаған жөн.
Мектеп қабырғасында да кітапқа деген сүйіспеншілікті арттырудың түрлі жолдары бар. Оқырман конференциялары, әдеби кештер, кітап көрмелері, мәнерлеп оқу сайыстары, шығарма талдаулары мен пікірталастар – оқушыны кітап әлеміне жақындататын тиімді жұмыстар. Ең бастысы, оқушы кітапты міндет ретінде емес, рухани қажеттілік ретінде қабылдауы керек.
Мен өзім қазақ тілі мен әдебиеті пәнінің мұғалімі ретінде шәкірттерімді әдеби шығармаларды оқуға, оқыған дүниесіне өз көзқарасын білдіруге, кітаптан алған әсерін өзгелермен бөлісуге үнемі шақырамын. Себебі көп кітап оқыған бала көп сөз білгені үшін ғана емес, көп ойланғаны үшін де өзгеше қалыптасады.
Кітап оқу – уақытты тиімді өткізудің бір жолы ғана емес. Ол – адамның өзін-өзі дамытуының, рухани өсуінің, білімін жетілдіруінің ең тиімді құралдарының бірі. Кітаппен дос болған адам жалғыз қалмайды. Өйткені әр кітапта бір ой, бір тағылым, бір ғибрат, бір әлем бар.
Қоғамды кітап оқуға шақыру – ұлттың рухани болашағына жасалған үндеу деп білемін. Кітап оқитын қоғамда ой бар, ізденіс бар, пікір бар. Ал ойлы, білімді, ізденімпаз ұрпақ – кез келген мемлекеттің ең үлкен байлығы.
Сондықтан барша ата-ананы, ұстаздарды, жастарды және жалпы оқырман қауымды кітаппен жақын болуға шақырамын. Күніне бірнеше бет оқудан бастайық. Бір шығарманы бірге талқылайық. Баламызға кітап сыйлайық. Кітапханаға бірге барайық. Өйткені кітапқа жұмсалған уақыт – бос кеткен уақыт емес, адамның өз болашағына жасаған ең жақсы инвестициясы.
Кітап оқиық, ой бөлісейік, рухани байиық!
Бүгін қолға алған бір жақсы кітап – ертеңгі үлкен ойдың бастауы болуы мүмкін. Ал кітап оқитын ұрпақтың ойы терең, сөзі салмақты, рухы биік болады.
Исмайлов Рашит Қуанышбаевич,
№10 «Қайнар» мектеп-гимназия» коммуналдық мемлекеттік мекемесінің қазақ тілі мен әдебиеті пәні мұғалімі.
Жетісай ауданы.
